Vaatwassers

Vaatwassers kunnen, mits correct gebruikt, beter zijn voor het milieu dan met de hand afwassen. Dit idee heeft lang nodig gehad om door te dringen, misschien omdat het te mooi lijkt om waar te zijn. Het hangt echter af van hoe je met de hand afwast en welk wasprogramma je kiest voor de vaatwasser. In de beoordeling gaan we hier dieper op in.

Afwassen is voor de meeste mensen geen favoriete klus, en ethisch bewuste consumenten maken zich zorgen over het energie- en waterverbruik van vaatwassers. We proberen vaak duurzamer te zijn door milieuvriendelijke afwasmiddelen te gebruiken, zowel bij handafwas als in de vaatwasser. Maar hoe zit het met de vaatwassers zelf? Welke milieuvriendelijke en ethische keuzes zijn er beschikbaar?

Welke vaatwassermerken staan er in de eco-shopping-beoordeling?
Vaatwassers nemen flink wat ruimte in de keuken in. Een handvol bedrijven domineert de markt. In deze beoordeling beoordelen we 35 merken, waarvan meer dan de helft eigendom is van slechts vijf bedrijven: Bosch, Electrolux, Haier Group, Koç en Whirlpool. We bespreken de best verkochte merken, zoals Bosch, Beko en Hotpoint, maar ook merken aan beide uiteinden van het prijsspectrum.

Wat onderzoeken we?

• De inzet van merken voor energie-efficiëntie en arbeidsrechten
• Bedrijfsbeleid rondom conflictmineralen
• Waterverbruik en of vaatwassers efficiënter zijn dan handafwas
• Extra: Onderhoudstips om je huidige vaatwasser langer mee te laten gaan.

In onze beoordeling scoorden sommige merken bijna nul punten (op 100). Hoewel geen enkel merk extreem hoog scoorde, zijn er duidelijke verschillen op het gebied van ethiek en milieuvriendelijkheid – zowel voor nieuwe als tweedehands vaatwassers.

Hoe populair zijn vaatwassers?
Sinds het begin van de jaren 90 zijn vaatwassers langzaamaan steeds populairder geworden: elk jaar koos 1 à 2% extra van de huishoudens ervoor om een machine het afwassen over te laten nemen. In 2021 had bijna 76% van de Nederlanders de beschikking over een vaatwasser (Bron: CBS). Of je nu een vaatwasser hebt of met de hand afwast, hoe zorg je ervoor dat je zo milieuvriendelijk mogelijk afwast? We onderzoeken wat de beste methode is.

Met de hand wassen versus de vaatwasser: wat is beter?
Studies concluderen over het algemeen dat vaatwassers beter zijn voor het milieu dan met de hand afwassen. In totaal leidt het gebruik van een vaatwasser tot lagere CO₂-uitstoot, zelfs als je de geïntegreerde uitstoot van de productie meerekent. Handafwas verbruikt meestal meer water dan een vaatwasser. Dit zorgt niet alleen voor extra uitstoot door waterdistributie, maar vooral voor meer energieverbruik bij het verwarmen van het water.

Verbruiken vaatwassers veel energie?
Dit hangt af van verschillende factoren, zoals:

• De energieklasse van de vaatwasser
• Het gekozen wasprogramma
• Hoe vol de vaatwasser is geladen
• Bij handafwas: de techniek en vooral de hoeveelheid warm water die wordt gebruikt

Beste methode voor handafwas
De beste methode voor handafwas, waarbij  je energie bespaart en toch goed schoonmaakt: dompel en schrob de vaat in één bak met heet water. Spoel na met koud water. Anders kan afwassen met de hand veel meer energie verbruiken dan het gebruik van een vaatwasser, vooral als dit onder een stromende warme kraan gebeurt.

Energievebruik bij productie
Een studie toont aan dat de productie en materialen van een vaatwasser minder dan 10% van het totale energieverbruik tijdens de levensduur uitmaken. Mike Berners-Lee komt in zijn boek How Bad Are Bananas? tot dezelfde conclusie. Een goed onderhouden vaatwasser gaat 15 jaar of langer mee.

Handafwas blijft soms nodig
Zelfs met een vaatwasser moet je af en toe met de hand afwassen, zoals bij breekbaar glaswerk en houten of gelijmde onderdelen. Onze beoordeling over afwasmiddelen helpt je bij het kiezen van een milieuvriendelijk afwasmiddel en geeft tips om efficiënter met de hand af te wassen.

In een artikel uit 2020, gepubliceerd in het tijdschrift Environmental Research Communications, zijn de gemiddelde waterverbruikscijfers voor handmatig afwassen berekend, zoals weergegeven in de onderstaande tabel. De tabel hieronder laat zien dat zelfs het beste handmatige afwassen aanzienlijk meer water verbruikt dan machinale vaatwasmachines. Afwassen met de kraan constant open verbruikt 20 keer meer water dan de meest waterefficiënte machines.

Tabel 1: Waterverbruik van handafwassen versus machinaal afwassen

Verreweg de slechtste optie voor de planeet en je portemonnee is afwassen met een stromende kraan. Een onderzoek vroeg deelnemers om met de hand af te wassen en onderzocht hun techniek:

• 16% gaf blijk van best practice
• 41% liet de kraan constant lopen
• 43% gebruikte een combinatie van goede gewoontes en de kraan laten lopen

Energiezuinige vaatwassers

De meest efficiënte vaatwassers hebben een A-label volgens het vernieuwde energielabelsysteem: Beko, Haier, Miele, Siemens en Whirlpool boden allemaal A-geklasseerde modellen aan. Let op: Beko en Whirlpool verkochten daarnaast ook modellen met een E- of zelfs F-label.

Merken met de meeste A- of B-label modellen

• KitchenAid – 100% (maar had slechts één model, B-label)
• Gaggenau – 91% (B-label)
• Haier – 60% (A- of B-label)
• Miele – 50% (A- of B-label)
• Siemens – 44% (A- of B-label)

Andere merken hadden 20% of minder energiezuinige modellen.

Merken zonder energiezuinige opties
Verschillende merken boden geen modellen met een label hoger dan E aan of maakten het onmogelijk om op energielabel te zoeken (gecontroleerd in april 2024). Deze merken zijn: Amica, Belling, Bush, CDA, Fisher & Paykel, Gorenje, Hoover, Indesit, Logik, Neff, Russell Hobbs, Smeg, Stoves en Zanussi.

De impact van jouw vaatwasser minimaliseren
Consumenten kunnen gemakkelijk per ongeluk het energieverbruik met 50% verhogen door de vaat voor te spoelen, het apparaat verkeerd te laden of de verkeerde cycli te kiezen.

Kies het eco-programma
Het Britse 'Which?' geeft naar aanleiding van haar onafhankelijke tests aan dat eco programma's gemiddeld 30% minder energie en water verbruiken dan gewone programma's. We raden daarom aan om altijd de eco-stand te gebruiken, die nu zelfs standaard op moderne basisvaatwassers zit. Deze gebruiken lagere temperaturen en minder water, dus de cyclustijden zijn langer om een grondige reiniging te garanderen.

Which? stelt ook: "Energielabels zijn gebaseerd op een door de fabrikant genomineerd programma - dus altijd het eco-programma. Maar dit geeft geen goede indicatie van hoe efficiënt de machine zal zijn op het automatische of normale programma." Als je dus een product koopt met een B-label, maar de normale stand gebruikt, is het misschien niet beter dan een model met een lager label. Een onderzoek uit 2017 toonde aan dat 87% van de consumenten ten onrechte dacht dat het energielabel meer omvatte dan alleen het meest efficiënte programma.

Sommige vaatwassers hebben een 'halfvolle' instelling, maar deze functie kan nog steeds tot 90% van het water en de energie verbruiken van een volledige lading. Een onderzoek testte dit op een Miele vaatwasser. Hieruit bleek dat als een consument het automatische programma zou gebruiken in plaats van het eco-programma, het waterverbruik 44% hoger en het energieverbruik 62% hoger zou zijn. De intensieve/snelle afwas was nog extremer - het waterverbruik was 55% hoger en het energieverbruik 73%. (De beste manier om er zeker van te zijn dat je het meest efficiënte programma kiest, is om in je handleiding te kijken naar het exacte energie- en waterverbruik van de verschillende programma's). Door opties zoals verwarmd drogen te vermijden, kan de broeikasgasuitstoot tijdens de levenscyclus van machinaal vaatwassen met 11% worden verminderd.

Wel of niet naspoelen voor het inladen?
Niet voorspoelen kan de broeikasgasemissies gedurende de levenscyclus van machinaal vaatwassen met 3% verlagen. In Zweden spoelt 51% van de consumenten elk item snel voor, vergeleken met slechts 10% in Duitsland. De beste optie is om niet te spoelen en in plaats daarvan je potten af te schrapen voor het inladen.

Met het risico voor de hand liggend te zijn, zijn de volgende tips relevant voor milieubewust afwassen:

• Schraap zoveel mogelijk voedsel van de vaat voordat je deze inlaadt.
• Zorg dat hij vol is voordat je hem aanzet, maar ...
• Vermijd een overvolle vaatwasser.

Een minder voor de hand liggende, maar zeer bruikbare tip van 'The Spruce' is om lege vaatwasserruimte op te vullen met schoonmaaksponzen, koelkastplanken, vazen, tandenborstelhouders, zeepbakjes, plastic haarborstels, (niet-houten) tuingereedschap, bloempotten, grillroosters, slippers of vuilnisbakken.

Hoe ethisch en ecologisch verantwoord zijn de merken vaatwassers?
We beoordelen hoe vaatwassermerken scoren op verschillende ethische en milieukwesties.

Conflictmineralen
Conflictmineralen zijn metalen die vaak worden gewonnen in de Democratische Republiek Congo, waar de mijnbouw al jarenlang wordt gebruikt om gewapende conflicten te financieren. We verwachten dat fabrikanten van huishoudelijke apparaten een duidelijk beleid hebben om de impact van conflictmineralen te minimaliseren, ook als dit niet wettelijk verplicht is. Dit beleid moet verder gaan dan alleen een verwijzing naar de OESO-richtlijnen en gedetailleerde stappen bevatten om mensenrechtenschendingen en milieuproblemen te beperken.

In onze scoretabel kregen verschillende merken een lage score voor conflictmineralen. Vier bedrijven hebben helemaal geen beleid voor conflictmineralen:

• Amica (CDA)
• Glen Dimplex (Stoves, Belling, New World)
• Hisense (Gorenje)
• Montpellier

Arbeidsrechten
De meeste vaatwasser-merken scoorden 0 punten voor arbeidsrechten. Slechts twee bedrijven scoorden hoger dan 20 (op 100): Bush en Miele.

Zijn er milieubewuste witgoedbedrijven?
We onderzochten hoe goed bedrijven verantwoordelijkheid nemen voor hun milieu-impact. Miele was het enige merk dat de maximale score behaalde in de klimaatcategorie. Laagste scores: Beko, Blomberg, Grundig en Samsung scoorden het slechtst.

Wie bezit welke vaatwassermerken?
De vaatwassermarkt wordt grotendeels gedomineerd door vijf grote bedrijven:

• Electrolux → AEG, Electrolux, Zanussi
• Bosch → Bosch, Gaggenau, Neff, Siemens
• Haier Group → Baumatic, Candy, Fisher & Paykel, Hoover
• Koç → Beko, Blomberg, Grundig
• Whirlpool → Hotpoint, Indesit, Whirlpool

In Nederland heeft Siemens het grootste marktaandeel in de vaatwassermarkt, met 44%. Op de tweede plaats staat Bosch met 41% marktaandeel, gevolgd door Atag met 5% (Bron: Multiscope).

Vertaald op 29 oktober 2024
Bijgewerkt op 12 maart 2026

Source data and research for these guides has been licensed from the Ethical Consumer Research Association. Brongegevens en onderzoek voor deze productbeoordelingen zijn gelicentieerd door de Ethical Consumer Research Association.  

Wil jij onderzoek naar Nederlandse bedrijven ondersteunen zodat we die kunnen toevoegen aan onze productbeoordelingen, steun dan ons werk als donateur.