Afwasmiddelen

Bij het woord ‘afwasmiddel’ denken we waarschijnlijk meestal aan een kleine plastic fles, gevuld met een groene vloeistof. Dit soort verpakking zorgt voor ontzettend veel plasticafval dat al tientallen jaren het milieu vervuilt. Er zijn diverse meldingen van afwasmiddelflessen van 60 jaar oud die aanspoelen op Britse stranden. Maar het kan anders. De meeste hier besproken merken pakken het anders aan en bieden grootverpakkingen, navulverpakkingen en geconcentreerde producten. Veel merken nemen hun verpakkingen terug voor hergebruik of recycling. We beoordelen deze bedrijven onder andere op hun verpakkingen, klimaatmaatregelen, beleid inzake dierlijke ingrediënten en dierproeven, werknemersrechten en belastingmoraal.
Bijna de helft van de merken wordt aanbevolen als beste koop, dus er zijn veel mogelijkheden om de afwas milieuvriendelijker en duurzamer te doen.

Een van de manieren om de afwas milieuvriendelijker te maken, is het gebruik van navulverpakkingen om de hoeveelheid plasticafval te verminderen. Merken met een hoge score schakelen over op navulverpakkingen, grootverpakkingen, hoog-geconcentreerde middelen of alternatieven voor vloeistof zoals zeep in vaste vorm verpakt in een kartonnen doos. Sommige merken krijgen echter een score van 0 voor verpakkingen, omdat we van mening zijn dat ze geen actie ondernemen om het probleem van plastic verpakkingen aan te pakken.
De slechtst beoordeelde merken op het gebied van verpakkingen zijn:

• Astonish
• INEOS
• Clean-n-Fresh, Surcare (McBride)
• Dreft (Procter & Gamble)
• Persil (Unilever)

Door navulstations te gebruiken of navulproducten te kopen, verminder je de hoeveelheid plasticafval veroorzaakt door je afwas aanzienlijk. Ooit was dit een marginaal duurzaamheidsfenomeen, maar nu bieden steeds meer winkels en bedrijven navulling als optie. Zelfs Aldi heeft navulstations voor droge producten in sommige van haar winkels. Dit geldt echter niet voor vloeibare producten. Helaas lijken andere supermarkten gestopt te zijn met proeven met navulopties, maar er zijn nog steeds tal van alternatieven, zoals de hier besproken merken.
Van de ‘beste koop’ producten, zijn de volgende beschikbaar in navulstations: Bio-D, Ecoleaf, Faith in Nature, Fill Refill, Greenscents, Miniml en SESI. Behalve Ecoleaf en Greenscents hebben deze merken kaarten op hun websites met daarop hun navulpunten. Als er geen navulpunt bij jou in de buurt is, leveren alle merken (behalve SESI) ook direct aan consumenten. Andere merken die via hun website navullingen verkopen zijn Kit & Kin, Homethings, Smol en Splosh.

Grootverpakkingen reduceren de hoeveelheid plastic die je gebruikt. Behalve Smol, bieden alle ‘beste koop’ merken grootverpakkingen (2 liter of meer). Grootverpakkingen zijn ook goedkoper. Zie onze prijsvergelijking voor meer informatie.

Afwasmiddel bestaat voornamelijk uit water. Vier merken hebben (een deel van) het water uit hun middelen gehaald om de verpakking te verkleinen, het volume en het transportgewicht van hun producten te verminderen en daarmee hun CO2-uitstoot te verminderen. Homethings wordt geleverd als poeder dat je thuis kunt aanmaken en Splosh is een geconcentreerde vloeistof die je moet verdunnen. Friendly Soap en Bio-D maken vaste afwasblokjes die geconcentreerd zijn en in karton worden geleverd (en dus plasticvrij zijn).

Sommige bedrijven nemen hun verpakkingen terug om ze opnieuw te gebruiken. Verzending is gratis. Deze bedrijven zijn Faith in Nature, Fill Refill, Greenscents, Miniml en SESI. Sonett zegt dat het flessen terugneemt voor hergebruik, maar het is een Duits bedrijf en we konden geen manier vinden om dit vanuit het Verenigd Koninkrijk te doen. Ook in Nederland lijkt dit niet mogelijk. Kit & Kin, Smol en Splosh zeggen dat ze verpakkingen terugnemen om te recyclen.

Termen gebruikt in milieulabels en milieucertificering waar je op kunt letten bij afwasmiddelen zijn onder andere veganistisch, biologisch en dierproefvrij. Er kunnen ook milieuclaims gedaan worden zoals vrij van…, bijvoorbeeld vrij van palmolie, microplastics of giftige stoffen.
Afwasmiddelen komen in het riool en uiteindelijk in ons oppervlaktewater terecht. Daarom lijkt het logisch dat deze producten vrij zijn van stoffen die schadelijk zijn voor het milieu. De meeste gangbare afwasmiddelen bevatten echter vaak petrochemische surfactanten (oppervlakteactieve stoffen), waarvan de biologische afbreekbaarheid twijfelachtig is, en synthetische geurstoffen.
We hebben gekeken naar enkele veelvoorkomende maar potentieel schadelijke stoffen die je in afwasmiddelen kunt aantreffen, en geven aan welke merken deze wel of niet gebruiken.
Bedrijven krijgen een hogere score als ze expliciet beloven de volgende stoffen die schadelijk zijn voor de gezondheid en het milieu niet te gebruiken: triclosan, ftalaten, parabenen en formaldehyde. Er zitten ook andere potentieel schadelijke stoffen in afwasmiddelen. Als een bedrijf echter deze vier niet verwerkt, is dat een goede indicatie dat het waarschijnlijk alle van de meest giftige stoffen niet gebruikt.

Oppervlakteactieve stoffen (surfactanten) zijn het belangrijkste actieve bestanddeel van afwasmiddelen. Ze zorgen ervoor dat het vuil los komt van de vaat en in het water blijft zweven. Surfactanten kunnen gemaakt zijn van plantaardige oliën (zoals kokosolie) of suiker, of ze kunnen geproduceerd zijn uit afvalmateriaal van de olie-industrie. EU-wetgeving eist dat surfactanten in huishoudelijke wasmiddelen ‘aeroob biologisch afbreekbaar’ zijn. Dat wil zeggen dat ze in aanwezigheid van zuurstof binnen 28 dagen voor 60% afgebroken worden. Surfactanten op basis van olie voldoen aan deze eis. Bedrijven zoals Bio-D, Greenscents en Sodasan gebruiken alleen plantaardige surfactanten die binnen korte tijd volledig afgebroken worden. Omdat plantaardige surfactanten van palmolie gemaakt kunnen zijn, is het belangrijk om na te gaan hoe bedrijven hiermee omgaan.

Bedrijven krijgen punten als ze geen microplastics gebruiken. Microplastics kunnen schadelijk zijn voor de gezondheid van mens en dier. Ze kunnen zowel vast als vloeibaar zijn en zijn slecht biologisch afbreekbaar. Er bestaat onenigheid over de vraag of polyvinylalcohol (ook bekend als PVA en PVOH) wel echt biologisch afbreekbaar is en in hoeverre het schadelijk is. Maar de Beat the Microbead-campagne heeft PVA opgenomen in haar rode lijst van stoffen die synthetische polymeren bevatten en zet vraagtekens bij het gebruik ervan. De Environmental Coalition on Standards (ECOS) voert campagne tegen het gebruik van biologisch afbreekbare plastics, en stelt dat deze “in het milieu vergelijkbare gevaren kunnen opleveren als plastics, en dat de testmethoden voor biologisch afbreekbare plastics nog geen realistisch gebruik of bestaande milieuomstandigheden weerspiegelen.”
Ruta Almedom, Head of Science bij CodeCheck, vertelde ons dat “PVA niet als makkelijk biologisch afbreekbaar kan worden beschouwd. De methode die bedrijven vaak gebruiken om biologische afbreekbaarheid te claimen, werkt alleen onder specifieke omstandigheden die niet overeenkomen met de werkelijkheid. De veelgebruikte Zahn-Wellens-test (OESO 302) laat zien of een stof ‘inherent biologisch afbreekbaar’ is en dus niet lang in het milieu blijft. Het is echter niet duidelijk of de stof ook snel afbreekt in water.”
Bedrijven die PVA gebruiken krijgen daarom een lagere score. Dit zijn Astonish, Bio-D, Homethings, Smol en Suma. Andere merken, zoals Attitude, Kit & Kin en Splosh, verliezen ook punten omdat ze vaatwastabletten verkopen in ‘wateroplosbare’ verpakkingen, waarvan we aannamen dat ze van PVA zijn gemaakt. Homethings heeft een blogpagina over PVA, maar verkoopt haar producten wel als ‘plasticvrij’. Andere bedrijven die vloeibare polymeren gebruiken die op de rode lijst van Beat the Microbead staan, zijn Ecozone, INEOS en SC Johnson (eigenaar van Ecover en Method). Dreft (Procter & Gamble) krijgt ook 0 punten in de categorie schadelijke stoffen, terwijl Unilever (Persil) en Splosh eveneens lage scores krijgen.

Palmolie is een controversieel bestanddeel van veel producten. Het is in verband gebracht met milieuvervuiling en schendingen van de werknemersrechten. Sommige mensen willen producten met palmolie vermijden; anderen zoeken naar ‘duurzame’ palmolie. Sinds 2021, toen we onze palmoliebeoordeling strenger hebben gemaakt, heeft geen enkel groot bedrijf dat dit veelzijdige product gebruikt, hierop goed gescoord. Zelfs bedrijven die alleen gecertificeerde palmolie gebruiken, klachten over hun toeleveringsketen openbaar maken en bekendmaken bij welke producenten ze inkopen, voldoen nog steeds niet aan de eisen.
Volgens diverse organisaties zijn er nog steeds producenten die niet voldoen aan de NDPE-criteria: No Deforestation, No Peat and No Exploitation (geen ontbossing, geen vernietiging van veengebieden en geen uitbuiting). Dit is het geval voor twee van de grootste bedrijven die we bespreken, Procter & Gamble en Unilever. Deze producenten krijgen ook zware kritiek over hun palmolieketens en krijgen hierdoor een lagere score.

Hoe scoren merken op het gebied van palmolie?
Greenscents is het enige bedrijf dat volledig palmolievrij is. De meeste bedrijven van de middelen die we bespreken hebben wel alle bestanddelen waarin palmolie verwerkt is gecertificeerd, met inbegrip van (bijna) alle derivaten.

Geen informatie over palmolie
Een aantal bedrijven geeft geen informatie over palmolie, maar gebruikt ingrediënten die afkomstig kunnen zijn van palmolie en scoren daarom 0 punten in deze categorie. Hieronder viel ook het nieuwe merk Homethings.
Attitude geeft geen informatie over palmolie op haar website. Ecozone heeft een palmolievrijlogo, maar dit staat niet op alle producten. Het laatste rapport van INEOS aan de Roundtable on Sustainable Palm Oil (RSPO) was onvolledig en bevatte geen cijfers over het gebruik van palmolie. In het vorige rapport was slechts 16% gecertificeerd. Procter & Gamble, de eigenaar van Dreft, scoort ook 0 punten in deze categorie.

Er is slechts één volledig gecertificeerd biologisch afwasmiddel in onze gids: Greenscents. Sonett en Sodasan verwerken ook bepaalde gecertificeerd biologische bestanddelen in hun afwasmiddel.

Vrijwel alle hier beschreven afwasmiddelen zijn gecertificeerd of worden verkocht als vegan. De volgende bedrijven verkopen uitsluitend vegan producten:

• Astonish
• ATTITUDE
• Bio-D
• Faith in Nature
• Fill Refill
• Friendly Soap
• Greenscents
• Homethings
• Kit & Kin
• Miniml
• Smol
• Splosh

Alle eigen producten van SESI zijn vegan, maar het bedrijf vertelde ons dat het handelt in chocoladepastilles die biologisch melkpoeder bevatten. Ecoleaf is een vegan merk, maar het moederbedrijf Suma is dat niet, hoewel 90% van de producten van Suma vegan zijn. Het merk Ecozone is vegan, maar we konden geen informatie vinden over het moederbedrijf COBEPA. De merken Ecover en Method zijn vegan, maar ze zijn eigendom van SC Johnson, dat niet vegan is. SC Johnson test producten op dieren. De volgende afwasmiddelen zijn vegan, maar de merken hebben andere producten in hun assortiment die niet vegan zijn en verloren daardoor punten in de categorie ‘Dieren’: INEOS, Sodasan, Sonett en Surcare. Clean n Fresh en Dreft vermelden niet dat ze vegan zijn. Aangezien de meeste afwasmiddelen vegan zijn, is de kans groot dat deze dat ook zijn. Maar de bedrijven publiceren niet de volledige lijst met ingrediënten, dus is het niet mogelijk om dit met zekerheid te weten.

We hebben gekeken of bedrijven geen dierproeven (laten) uitvoeren en of ze dierlijke stoffen gebruiken. Alle producten van de volgende bedrijven zijn gecertificeerd dierproefvrij:

• Astonish
• Bio-D
• Faith in Nature
• Fill Refill
• Friendly Soap
• Greenscents
• Homethings
• Smol
• Splosh

Het merk Ecoleaf is ook gecertificeerd en Suma – de groothandel die eigenaar is van dit merk – eist dat alle andere merken die het verkoopt ook gecertificeerd zijn. SESI is niet gecertificeerd, maar kreeg wel de hoogste score voor haar dierproefbeleid. Ecover en Method zijn ook gecertificeerd als dierproefvrij, maar hun eigenaar SC Johnson heeft geen dierproefbeleid. Hetzelfde geldt voor Ecozone.

Onderstaande tabel is een overzicht van de prijs per liter van onze beste aankopen. Als het bedrijf grootverpakkingen verkoopt, is de prijs per 5 liter gebruikt om de prijs per liter te berekenen. Kleinere verpakkingen waren doorgaans duurder. Soms zijn grootverpakkingen misschien niet verkrijgbaar, maar we vinden het eerlijk om het op deze manier te doen, aangezien deze bedrijven om milieuredenen grootverpakkingen aanmoedigen. Ter vergelijking: het uitzonderlijk laag scorende Dreft, dat veruit het grootste aantal gebruikers in het Verenigd Koninkrijk heeft, kost € 3,55 per liter bij Tesco (een grote Britse supermarkt). Het is als referentie in de tabel opgenomen.

Afwasmiddelen met hoge scores en hun prijs per liter

Sommige bedrijven bieden een starterspakket aan met daarin een plastic fles. Deze zijn duurder dan alleen de navullingen. We hebben dit niet meegenomen in de prijsberekening.

Ethical Consumer stelt dat vaatwassers minder energie en veel minder water gebruiken dan een gemiddelde handafwas: zelfs als je de productie van de machine meerekent, hebben vaatwassers na 10 tot 13 jaar een lagere CO2-voetafdruk, en ze kunnen veel langer meegaan. Milieu Centraal beweert echter het tegendeel.
Vaatwassers hergebruiken water. Na een eerste wasbeurt met een paar liter water, wordt vers water met vaatwasmiddel vele malen rondgepompt en op de vaat gesproeid. Dit wordt gevolgd door een laatste spoelbeurt met vers water. Voor het meest efficiënte gebruik, moet je beslist niet voorspoelen en de vaatwasser helemaal volzetten. Voor meer informatie, zie onze pagina’s over vaatwassers en vaatwasmiddelen of luister naar dit BBC-radioprogramma.
Van de ‘beste koop’ merken, verkopen de volgende ook vaatwasmiddel: Bio-D, Ecoleaf, Fill Refill, Greenscents, Miniml, SESI, Smol en Sonett.

Vier bedrijven krijgen de hoogste score in deze categorie, onder andere omdat ze een geloofwaardig verhaal hebben over emissiereducties in het verleden en de toekomst: Faith in Nature, Fill Refill, SESI en Smol. Kleine bedrijven beschikken vaak niet over volledige informatie over hun CO2-voetafdruk, maar Faith in Nature rapporteert alle emissies (scope 1, 2 en 3). SESI is bezig met het berekenen van alle emissies om een basis te leggen voor haar reductiedoelen. Fill Refill en Smol bespreken hoe hun producten efficiënt gebruikt kunnen worden. Zo maken ze bijvoorbeeld middelen die werken bij lagere temperaturen. Als kleine bedrijven een product verkopen met lage emissiewaarde, geven we punten voor emissiereducties in het verleden en de toekomst. Dit is het geval bij merken die navullingen en geconcentreerde producten aanbieden, zoals Miniml en Splosh. INEOS krijgt als enige bedrijf een 0 voor klimaat omdat het betrokken is bij de winning van nieuwe fossiele brandstoffen.

Alleen Fill Refill, Greenscents, en Miniml krijgen in deze categorie de hoogste score (10). Zij maken hun producten geheel zelf en zijn direct verantwoordelijkheid voor de werkomstandigheden van de werknemers. Astonish en Faith in Nature maken ook hun producten zelf in het Verenigd Koninkrijk maar krijgen niet de hoogste score. Bio-D, SESI en Splosh maken sommige van hun producten in eigen fabrieken.
De merken met de laagste score (0) zijn:

• ATTITUDE
• Homethings
• Clean n Fresh, Surcare (McBride)
• Ecozone (HG International)
• Dreft (Procter & Gamble)

Op het gebied van belastingmoraal scoren de bedrijven òf de hoogste òf de laagste score, met uitzondering van McBride, dat een aantal laag-risico dochterondernemingen heeft in belastingparadijzen.
De merken met de laagste score (0) zijn:

• Ecozone (HG International)
• INEOS
• Dreft (Procter & Gamble)
• Ecover, Method (SC Johnson)
• Persil (Unilever)

Vertaald op 29 januari 2025
Bijgewerkt op 4 februari 2026

Source data and research for these guides has been licensed from the Ethical Consumer Research Association. Brongegevens en onderzoek voor deze productbeoordelingen zijn gelicentieerd door de Ethical Consumer Research Association.  

Wil jij onderzoek naar Nederlandse bedrijven ondersteunen zodat we die kunnen toevoegen aan onze productbeoordelingen, steun dan ons werk als donateur.