Vaatwasmiddelen

Door Jasmine Owens (Ethical Consumers)

In deze beoordeling voor vaatwasmiddelen bekijken we niet alleen wat er in het product zit en wie het maakt, maar ook welk producttype het meest milieuvriendelijk is. We beoordelen een aantal grote merken zoals Fairy en Finish, populaire eco-merken zoals Ecover en Method, en ook onafhankelijke groene merken zoals Greenscents en SESI.

Met producten met scores variërend van 5 tot 95 (van de 100), maken we het makkelijk om over te schakelen naar een milieuvriendelijker product om de vaat mee te doen. Als je niet vaak een vaatwasser gebruikt, bekijk dan onze beoordeling voor afwasmiddelen waarin we ook bespreken hoe je efficiënter en effectiever kunt afwassen.

Wat is het meest duurzaam: tabletten, pods, poeder of vloeibaar?
Als je een vaatwasser gebruikt, is de moeilijkste beslissing misschien niet zozeer het vinden van een ecologisch merk, maar meer het type product. Capsules, tabletten, poeder en vloeibaar zijn allemaal verschillende routes naar hetzelfde doel - een schone vaat. Hoe is het zo ingewikkeld geworden en waarom hebben we zoveel opties nodig?

Het antwoord is dat al deze vormen van vaatwasmiddel hun plus- en minpunten hebben. Sommige zijn beter voor het minimaliseren van de CO2-uitstoot door transport, andere zijn beter voor recycling en weer andere zijn veiliger als het gaat om vervuiling en giftige stoffen.

Poeder en vervolgens tabletten lijken de beste opties te zijn, en er zijn navulmogelijkheden voor beide soorten. Poeders vermijden het probleem van de PVA-verpakking (polyvinylalcohol, PVA, een synthetisch polymeer). Als we je zouden aanraden om iets te vermijden, zou het waarschijnlijk capsules.

Tabletten zijn populair bij toonaangevende merken, maar ook bij kleinere eco-merken. Astonish, ATTITUDE, Bio-D, ecoleaf, Ecover, Ecozone, Finish, Smol, Sodasan, Sonnet en Splosh gebruiken allemaal tabletten. Tabletten zijn compact, wat resulteert in minder CO₂-uitstoot door transport. Ze zijn handig in gebruik en op te bergen.

Tabletten zijn echter duurder dan vloeistoffen of poeders en ze worden vaak individueel verpakt geleverd. De verpakking van de meeste tabletten en capsules, inclusief de ecologische soort, is meestal gemaakt van polyvinylalcohol (PVA), een synthetisch polymeer. Er lijken discussies gaande te zijn over hoe biologisch afbreekbaar PVA is. Zie het gedeelte over capsules hieronder voor meer informatie hierover.

Het lijkt erop dat vaatwastabletten een aanzienlijk dunnere PVA-verpakking nodig hebben in vergelijking met capsules, die een veel volumineuzer omhulsel nodig hebben om vloeistoffen te bevatten.

De Ecoleaf-tabletten van Suma waren de enige die geen PVA-folie gebruikten als verpakking of als bekleding van de doos, en zijn daarom een aanrader. 

Capsules, ook wel pods, packs of liquitabs genoemd, zijn compact waardoor je bespaart op CO₂-uitstoot door transport en ruimte in je kast. Ze zijn over het algemeen ook knoeivrij. Maar net als tabletten bevatten capsules vaak veel verpakking en zijn ze duurder dan alternatieven. De PVA waarin capsules zijn verpakt, wordt gepromoot als 100% wateroplosbaar en biologisch afbreekbaar. Een onderzoek uit maart 2021 naar PVA dat wordt gebruikt in vaatwascapsules, stelde dat het biologisch afbreekbaar is en "dat er geen bezorgdheid is over persistentie of accumulatie in het milieu".

Maar een voorlopige studie van de Arizona State University naar de PVA die wordt gebruikt voor vaatwascapsules, gepubliceerd in april 2021, suggereerde dat "ongeveer 4% van de PVA van capsules onverteerd wordt geloosd in behandeld water, terwijl 65% eindigt in slib" dat kan eindigen op een stortplaats, kan worden toegepast op landbouwgrond of kan worden verbrand. De auteur van het onderzoek suggereert dat dit schadelijk kan zijn voor aquatische ecosystemen. 

Volgens de Plastic Pollution Coalition geldt het volgende: “Zuiver PVA valt niet gemakkelijk uiteen en moet worden verdund met afbreekbare plantaardige zetmelen en eiwitten om zelfs maar de schijn te wekken dat het oplost. Denk maar eens aan wat er gebeurt als je zout met water mengt: het feit dat je de minuscule zoutkorrels in het water niet meer kunt zien terwijl ze oplossen, betekent niet dat het zout niet meer bestaat.”

Zijn capsules schadelijk voor kinderen?

Capsules bevatten sterk geconcentreerd bijtend wasmiddel, waardoor ze gevaarlijk zijn voor kinderen en dieren als ze worden ingeslikt. Ze zijn vaak kleurrijk en lijken een beetje op snoepjes.

In een artikel uit 2016 in Emerging Medicine News stond: „Het dunne, in water oplosbare verpakkingsmateriaal voelt prettig aan, maar kan gemakkelijk worden doorboord door de vingers, tanden en het speeksel van een kind. [...] In tegenstelling tot de ouderwetse waspoeders en vloeibare wasmiddelen, die doorgaans slechts lichte irritatie veroorzaakten, vragen deze nieuwere producten bij inname om klinische aandacht en waarschijnlijk wat meer observatietijd.”

Een onderzoek toonde aan dat in 2012-13, toen capsules relatief nieuw waren, meer dan 17.000 kinderen jonger dan 6 jaar vergiftigd waren door de capsules; 4,4% werd opgenomen in het ziekenhuis en 7,5% had matige of ernstige medische gevolgen. Vanwege het gebruik van PVA en het gezondheidsrisico dat ze veroorzaken als ze per ongeluk worden ingeslikt, plus het hoge prijskaartje, lijken capsules de minst aantrekkelijke optie voor vaatwasmiddelen. Het bedrijf Method Products biedt capsules aan. Fairy en Finish verkopen 'vaatwastabletten' die een combinatie lijken te zijn van een tablet en een capsule (een vast tablet met een vloeibare capsule erop).

Poeder kan gemakkelijk worden verpakt in gerecyclede kartonnen dozen die vervolgens weer kunnen worden gerecycled. Poeder is echter omvangrijker dan tabletten, wat leidt tot hogere transportemissies, en het kan gemakkelijk te veel worden gebruikt omdat het niet wordt geleverd in een vooraf afgemeten volume per wasbeurt zoals tabletten en capsules. Verschillende merken kiezen voor een poedervorm: Fill Refill, Greenscent, SESI, Sodasan en Sonett bieden wasmiddel in poedervorm aan.

Vloeistoffen geven minder rommel dan losse poeders, maar je gebruikt er al snel te veel van. Bovendien zijn ze waarschijnlijk de zwaarste optie van alle wasmiddelvormen, omdat ze grotendeels uit water bestaan, wat leidt tot hogere transportemissies. Een ander duidelijk nadeel zijn de plastic flessen.

Plastic flessen hebben over het algemeen een onhandige vorm voor verzending, wat leidt tot extra transportemissies. En hoewel plastic flessen nu op grote schaal worden ingezameld voor recycling, lost dit het probleem van microplastics die milieuschade veroorzaken niet op. Verhalen over plastic dat uiteindelijk in verbrandingsovens belandt of in het buitenland wordt gedumpt, versterken ook het argument dat vermindering en hergebruik de enige verstandige manieren zijn om vooruit te komen.

Finish was het enige bedrijf dat wasmiddelgel in een plastic fles verkocht.

Tabletten, capsules en poeder worden vaak geleverd in plastic zakjes die minder goed recyclebaar zijn dan flessen, maar ze verbruiken veel minder plastic en nemen minder ruimte in vrachtwagens in beslag dan flessen. In een artikel van Which?, het magazine van de Engelse consumentenbond, werd vermeld dat 30 plastic flessen ongeveer evenveel opslag- en transportruimte in beslag nemen als 840 zakjes.

Bedrijven in deze gids met een op navullen gericht bedrijfsmodel zijn in de scoretabel gemarkeerd onder de categorie ‘bedrijfsfilosofie’. Dit waren:

• Fill Refill: glazen potten en poeder in bulk in papieren zakken om bij te vullen.
• Miniml: navullen bij verkooppunten.
• SESI: levert poeder in bulkverpakkingen aan verkooppunten, waar klanten hun producten kunnen bijvullen.
• Splosh: tabletten worden geleverd in een hervulbaar blikje.

Chloorbleekmiddelen
In termen van vervuiling en giftige stoffen in huis, kunnen de chemicaliën in vaatwasmiddelen het lichaam via twee hoofdroutes binnendringen: inademing van de stoom die vrijkomt wanneer een vaatwasser na een cyclus wordt geopend, of resten die achterblijven op de ogenschijnlijk schone vaat na het wassen.

Chloor wordt soms gebruikt als bleekmiddel in vaatwasmiddelen. Pat Thomas schrijft in de Ecologist: "Sommige automatische vaatwasmiddelen bevatten droog chloor dat geactiveerd wordt wanneer het gemengd wordt met het water in de vaatwasser. Dit betekent dat wanneer je de vaatwasser opent, er chloordampen vrijkomen in de stoom die eruit lekt. Deze kunnen oogirritatie en ademhalingsmoeilijkheden veroorzaken, vooral bij mensen met ademhalingsproblemen." Merken die verklaarden dat hun afwasmiddel geen chloor bevatte waren onder andere Method, SESI en Sodasan.

Fosfaten
Sinds 2017 heeft de EU de toegestane hoeveelheid fosfaten in huishoudelijke vaatwasmiddelen sterk beperkt tot maximaal 0,3 gram per standaarddosering. Het verbod werd met twee jaar uitgesteld vanwege lobbywerk van fosfaatfabrikanten en producenten van vaatwasmiddelen. Fosfaten in waterwegen kunnen algenbloei en planten veroorzaken die het waterleven verstikken en tot 'dode zones' kunnen leiden. Sommige fabrikanten, zoals Bio-D, zijn al fosfaatvrij sinds ze vaatwasmiddelen maken.

Merken en schadelijke ingrediënten
We verwachten dat bedrijven een goede aanpak van schadelijke ingrediënten laten zien door het gebruik van schadelijke stoffen zoals triclosan, parabenen, ftalaten en formaldehyde te beperken. Ook beoordelen we hun aanpak van microplastics en slecht afbreekbare vloeibare polymeren. De volgende merken scoorden een topscore van 100% voor hun aanpak van schadelijke ingrediënten:

• Attitude
• Bio D
• Ecoleaf
• Fill Refill
• Miniml
• Sesi
• Sonnet

80% werd behaald door Smol, dat een goed beleid had, afgezien van het feit dat het slecht afbreekbare vloeibare polymeren gebruikte in zijn vaatwastabletten, maar zei eraan te werken om dit te vervangen. Clean n Fresh scoorde ook 80. Astonish en Splosh kregen 60 punten en Sodasan kreeg 40 punten. De volgende producten kregen de slechtst mogelijke beoordeling, namelijk nul punten:

• Ecozone
• Fee
• Splosh

Ecover en Method kregen ook 0 punten, omdat ze eigendom zijn van SC Johnson, dat slecht omgaat met schadelijke stoffen.

Oppervlakteactieve stoffen en biologische afbreekbaarheid
Oppervlakteactieve stoffen' (surfactants in het Engels) zijn het belangrijkste actieve ingrediënt in wasmiddelen. Ze houden vuil in suspensie in het water. Oppervlakteactieve stoffen kunnen worden gemaakt van plantaardige oliën, zoals kokosolie, of suiker, of kunnen worden gesynthetiseerd uit afvalmateriaal van de petroleumindustrie. Volgens de EU-wetgeving moeten oppervlakteactieve stoffen in huishoudelijke wasmiddelen aeroob biologisch afbreekbaar zijn (ze breken af als er zuurstof aanwezig is) en binnen 28 dagen voor 60% zijn afgebroken.

De belangrijkste oppervlakteactieve stof die door de wasmiddelenindustrie wordt gebruikt is LAS (lineair alkylbenzeensulfonaat), dat afkomstig is van ruwe olie en 'uiteindelijk biologisch afbreekbaar' is, maar niet 'anaeroob biologisch afbreekbaar' (d.w.z. het breekt niet af als er geen zuurstof aanwezig is).

We durven geen recepten voor zelfgemaakte vaatwasmiddelen aan te bevelen. De meeste recepten staan op blogs en zijn niet gebaseerd op of geïnformeerd door experts op het gebied van wetenschap of chemicaliën. Aan de ene kant bestaat het risico dat zelfgemaakte afwasmiddelen de vaat niet goed schoonmaken. Aan de andere kant bestaat het risico dat ze de vaat of de machine zelf beschadigen. Dus totdat er een recept voor doe-het-zelf afwasmiddel op de markt komt dat gestaafd wordt door resultaten, is het misschien veiliger om een eco-afwasmiddelmerk te kiezen.

Veganistisch vaatwasmiddel
De meeste merken in deze beoordeling hebben zichzelf op de markt gebracht of zijn gecertificeerd als veganistisch.
Astonish, ATTITUDE, Bio-D, ecoleaf, Ecozone, Fill Refill, Sodasan en Sonett waren allemaal veganistisch gecertificeerd en kregen een heel keurmerk voor Productduurzaamheid.

Verschillende merken verklaarden dat hun vaatwasmiddelen geen dierlijke producten bevatten en scoorden een half keurmerk voor Productduurzaamheid. Dit waren Ecover, Method, Miniml, SESI, Smol en Splosh. Van de volgende merken werd geen informatie gevonden om te garanderen dat ze geen dierlijke ingrediënten bevatten: Procter & Gamble (Fairy), Reckitt Benckiser (Finish).

Wreedheidvrij vaatwasmiddel
Het is de moeite waard om ook de beoordelingen voor dierenrechten en dierproeven in de Ethiscores te bekijken, want zelfs als een product technisch gezien als veganistisch wordt beschouwd, kan het merk om verschillende redenen punten hebben verloren onder dierproeven.

De volgende merken scoorden de beste beoordelingen voor Dierproeven: Astonish, ATTITUDE, Bio-D, ecoleaf, Ecozone, Fill Refill, Miniml, SESI, Sodasan en Smol. Het sterkst waren de bedrijven waarvan het hele productassortiment werd gegarandeerd door CrueltyFree International (Leaping Bunny). Dit waren: Astonish, ATTITUDE, Bio-D, ecoleaf, Ecozone, Fill Refill en Smol.

We hebben onlangs een uitzondering geïntroduceerd voor kleine bedrijven, zodat ze geen vaste sluitingsdatum (FCO) hoeven te hebben voor het testen van ingrediënten om een beste beoordeling te krijgen. Een FCO is een specifieke datum, gekozen door het bedrijf, vanaf wanneer geen van de ingrediënten op dieren is getest. De vrijstelling werd gegeven omdat het creëren van een FCO middelen kan vereisen die sommige kleinere organisaties misschien niet hebben.

Gelukkig zijn er tal van nieuwe milieuvriendelijke merken op de markt gekomen om tegemoet te komen aan de wensen van consumenten die zowel schone vaat als een zuiver geweten willen.

Uit onze gids over vaatwassers blijkt dat steeds meer huishoudens tegenwoordig een vaatwasser hebben en dat deze vaak de milieuvriendelijkere keuze is voor het afwassen.

Source data and research for these guides has been licensed from the Ethical Consumer Research Association. Brongegevens en onderzoek voor deze productbeoordelingen zijn gelicentieerd door de Ethical Consumer Research Association.  

Wil jij onderzoek naar Nederlandse bedrijven ondersteunen zodat we die kunnen toevoegen aan onze productbeoordelingen, steun dan ons werk als donateur.