Menstruatieproducten

Er heeft een revolutie plaatsgevonden in de wereld van menstruatieproducten. Dat is vooral aan twee factoren te danken:

• We zijn ons er in toenemende mate van bewust dat onze aankopen een enorme impact hebben op het milieu.
• We kunnen steeds openlijker spreken over het nuchtere feit dat veel vrouwen regelmatig uit hun vagina bloeden.

Meer en meer vrouwen keren zich af van de met chemicaliën en plastic gevulde maandverbanden en tampons, die niet alleen schadelijk kunnen zijn voor ons lichaam, maar ook voor het milieu. Voor de bewuste gebruiker draait alles nu om herbruikbare producten. Die zijn beter voor onze portemonnee, beter voor onszelf, en beter voor de planeet.

Ruth Walton van de website The Green Shopper is onze gids als het gaat om milieuvriendelijke opties. Overal ter wereld is het gebruikelijk om eufemismen te gebruiken voor de menstruatieperiode. Zo kunnen ze het in Frankrijk hebben over het 'aardbeienseizoen', in Italië over 'de Markies' die op bezoek komt, in Denemarken zijn er 'schilders op de trap' en in Nederland kan 'opoe' op bezoek zijn.

Formelere eufemismen treffen we aan in apotheken. Vrouwelijke verzorging, vrouwelijke hygiëne en sanitaire producten zijn veelgebruikte termen, allemaal een beetje indirect. Vrouwen moeten hun menstruatiebehoeften in gewone taal kunnen bespreken. Om het goede voorbeeld te geven, bespreken wij hier ethische en duurzame menstruatieproducten zonder daar geheimzinnig over te doen. Maar eerst een paar aspecten rond de productie en verkoop van menstruatieproducten.

In Nederland worden tampons en maandverband belast met het verlaagde 9% btw-tarief. Ze vallen net als verband en pleisters onder 'verbandmiddelen met geneeskundige doeleinden'. In andere landen wordt een hoger BTW-tarief gerekend. Ondertussen lijkt het er sterk op dat verschillende bedrijven op onze lijst hun eerlijke aandeel in de vennootschapsbelasting ontduiken. Als het gaat om belastingpraktijken, dan komen we tot de volgende beoordeling van bedrijven:

• Kimberly-Clark (Kotex), Johnson & Johnson (Carefree), Brait SE (LilLets), Procter & Gamble (Always en Tampax), CK Hutchinsons (Superdrug), Sainsbury's, WBA Investments (Boots), Tesco en Morrisons kregen allemaal een slechte beoordeling vanwege hun waarschijnlijke gebruik van belastingontwijkingsstrategieën.
• Essity (Bodyform) kreeg een gemiddelde beoordeling.
• De overige bedrijven kregen allemaal onze beste beoordeling op dit punt.

Omdat menstruatieproducten onder een andere categorie vallen dan cosmeticaproducten, is onze beoordeling voor dierproeven op deze markt iets anders toegepast. Sommige bedrijven verkopen naast menstruatieproducten ook toiletartikelen zoals shampoo en vochtinbrengende crèmes en daarom worden ze geacht een dierproevenbeleid te hebben met een vaste einddatum, net als andere cosmeticabedrijven.

Maar bedrijven die uitsluitend menstruatieproducten verkopen en als veganistisch gecertificeerd zijn door de Vegan Society, of als dierproefvrij door PETA, werden niet afgekeurd voor het ontbreken van een vaste einddatum. Bedrijven die wegwerp maandverband en tampons verkopen, maar geen dierproefbeleid hebben, kregen een slechte beoordeling.

Veel menstruatieproducten worden grotendeels gemaakt van katoen. Het katoen dat wereldwijd wordt verbouwd is vaak genetisch gemodificeerd, waardoor boeren in monoculturen katoen kunnen verbouwen met een veel hogere concentratie aan pesticiden en andere chemische middelen. Oezbekistan en Turkmenistan produceren een groot deel van 's werelds katoen en maken daarbij systematisch gebruik van dwangarbeid.

Volgens de End Uyghur Forced Labour (EUFL) bestaat er bewijs dat de Chinese regering 'dwangarbeid gebruikt als middel voor sociale controle' in de katoenproducerende Oeigoerse regio Xinjiang. We verwachten daarom van bedrijven die katoen verkopen dat hun beleid en procedures zodanig zijn dat ze géén katoen verwerken dat geproduceerd is met behulp van genetische modificatie, pesticiden of dwangarbeid. Als dat niet het geval is, krijgen ze een lagere score in de categorieën Werknemersrechten (katoen uit Oezbekistan en Xijiang), Verontreiniging en Giftige Stoffen (pesticiden) en Controversiële Technologieen (GM)

Er zijn verschillende herbruikbare producten verkrijgbaar die vriendelijker voor het milieu zijn dan wegwerpartikelen. Gebruikers van deze producten zijn met adviezen gekomen waar we onze winst mee kunnen doen. We begrijpen echter dat herbruikbare producten niet voor iedereen geschikt zijn. Het is dan ook goed om te weten dat er veel biologische en puur katoenen alternatieve producten verkrijgbaar zijn die plastic weglaten en schadelijke chemicaliën vermijden.

Met de juiste verzorging kan maandverband vele jaren meegaan, wat enorm veel geld bespaart en de hoeveelheid afval vermindert. Er is een ruime keuze aan merken en materialen, maar hier volgen enkele tips om rekening mee te houden:

• Waar zijn ze van gemaakt? Wasbare inlegkruisjes zijn gemaakt van lagen stof met een absorberende binnenkern en ze hebben vaak een waterdicht membraan van polyurethaan gelamineerd polyester (PUL). De kern en de buitenkant kunnen gemaakt zijn van katoen, biologisch katoen, bamboeviscose, polyester microvezel, fleece, wol of biologische wol. Sommige bedrijven gebruiken restanten stof voor de productie van inlegkruisjes en helpen zo textielafval te reduceren. Meestal worden plastic of metalen drukkers gebruikt om de kompressen op hun plaats te houden.
• Hoeveel heb ik er nodig? Dit hangt af van de duur en het verloop van je cyclus en hoe vaak je ze in de was doet. De meeste bedrijven bieden bundels of starterspakketten aan. Het is de moeite waard om een enkel maandverband te kopen en uit te proberen voordat je in een heel pakket investeert, omdat er zoveel maten en soorten beschikbaar zijn.

Een recente innovatie op de markt zijn absorberende onderbroeken. Verschillende bedrijven maken nu lekvrij menstruatieondergoed, zodat je geen maandverband of tampons meer nodig hebt. De meeste merken raden aan om ze na gebruik eerst te spoelen en dan op lage temperatuur in de wasmachine te wassen zonder wasverzachter.

• Het is handig om een waterdichte tas te hebben om gebruikt maandverband mee naar huis te kunnen nemen als je onderweg bent. ImseVimse (tegenwoordig Imse geheten) maakt deze.
• Bewaar een emmertje met deksel in je badkamer om maandverbanden in te laten weken voordat ze in de was gaan.
• Door een lepeltje zuiveringszout toe te voegen, kun je geurtjes tegengaan.
• Als je wasbare maandverband is gemaakt van synthetische vezels, gebruik dan een Guppyfriend waszakje om te voorkomen dat er microplastics uit je wasgoed in de waterwegen terechtkomt.

Een menstruatiecup is een zachte cup die inwendig gedragen wordt en onder de baarmoederhals zit om menstruatiebloed op te vangen voordat het de vagina verlaat. Je kunt kiezen uit vele designs en kleuren. De materialen omvatten siliconen van medische kwaliteit, thermoplastisch elastomeer (TPE) en fairtrade rubber.

Cups moeten maandelijks worden gesteriliseerd, maar kunnen vervolgens worden geleegd of schoongeveegd en opnieuw worden ingebracht voor de rest van je cyclus. Ze zijn relatief goedkoop, omdat je er maar eentje nodig hebt en als je ze goed verzorgt, gaan ze vele jaren mee. Menstruatiecups werden waarschijnlijk rond dezelfde tijd uitgevonden als tampons, in de jaren dertig. De productie, die begon rond het begin van de Tweede Wereldoorlog, stagneerde echter door een tekort aan rubber en de verkoop kwam nooit van de grond.

Rond de jaren '80 "zorgde een veranderende cultuur ervoor dat vrouwen nieuwe macht en zeggenschap over hun lichaam kregen," aldus de vrouwen die eigenaar zijn van het Keeper-bedrijf. In die tijd werden ideeën meer via mond-tot-mondreclame verspreid dan via sociale media en dankzij een fietser die tijdens een Critical Mass-demonstratie in 1999 over de rubberen cups hoorde, kwam de ontwikkeling van de siliconen Mooncup tot stand. Mooncup noemt 2015 'het jaar waarin het taboe werd doorbroken' en citeert de kop van de Daily Mail: 'Zou JIJ een menstruatiecup gebruiken? Een moeder deed het en zegt dat ze misschien toch niet alleen voor hippies zijn...'.

Menstruatiecups zijn geëvolueerd van een product dat alleen verkrijgbaar was via postorders of in onafhankelijke natuurvoedingswinkels (en gepromoot werd door milieuactivisten die stiekem stickers plakten op de binnenkant van de deuren van openbare toiletten) tot een product dat verkrijgbaar is in de schappen van diverse winkels, in Nederland bijvoorbeeld bij Greenjump of zelfs de Etos en de Kruidvat.

• The Keeper, sinds 1987 in de VS gemaakt van bruin rubber of siliconen van medische kwaliteit.
• Mooncup, sinds 2002 in het Verenigd Koninkrijk gemaakt van siliconen van medische kwaliteit.
• Lily cup en Ziggy cup, medische siliconen uit Zweden.
• All Matters (Organicup), medische siliconen uit Denemarken.
• Diva Cup, medische siliconen uit Canada.
• Hey Girls, een Schots bedrijf waarvan de medische siliconen cups gemaakt zijn in China/EU.
• Fair Squared cup, een Duits bedrijf dat fairtrade rubber uit Sri Lanka gebruikt.
• TOTM en Kind Organic, TPE uit het Verenigd Koninkrijk.
• Lunette, een Fins bedrijf dat siliconen van medische kwaliteit gebruikt.

Het is niet altijd mogelijk om wasbare menstruatieproducten te gebruiken. Gelukkig zijn er veel goede plasticvrije wegwerpproducten te koop. Zoek in dat geval naar maandverband en tampons van ongebleekt biologisch katoen, met plasticvrije verpakkingen. Als je inbreng tampons gebruikt, controleer dan of de inbrenghuls van karton is. Of nog beter: THINX maakt een herbruikbare tampon inbrenghuls en Waitrose verkoopt er ook een, maar dan van Dame, een merk dat niet in onze beoordeling staat.

• Wasbare tampons zijn volledig plasticvrij. Het is een lang stuk stof met een touwtje eraan dat wordt opgerold en in de vagina wordt ingebracht. Ze kunnen tot zes uur gedragen worden voordat ze verwisseld moeten worden en ze moeten gekookt worden om ze te steriliseren.
• Labia Pads zijn kleine bladvormige kompressen die tussen de schaamlippen worden gedragen. Ze kunnen worden gebruikt als reserve voor menstruatiecups of tampons, of voor lichte incontinentie.
• Menstruatiesponzen vormen een controversiële optie. Ze worden inwendig gedragen en kunnen tot drie uur bescherming bieden. Aan het einde van hun levensduur zijn ze volledig composteerbaar. Er bestaat echter twijfel over de veiligheid ervan, dus nader onderzoek is nodig voordat we deze mogelijkheid kunnen aanbevelen.

Welke optie je ook kiest, overstappen op natuurlijke menstruatieproducten is gezonder voor je lichaam en voor de planeet!

Volgens de liefdadigheidsinstelling Bloody Good Period heeft een vrouw gemiddeld 450 menstruaties in haar leven. Het gemiddelde aantal tampons of maandverbanden dat per menstruatie wordt gebruikt is ongeveer 22. Dat betekent dus dat de gemiddelde vrouw in haar leven ongeveer 9.900 tampons of maandverbanden gebruikt. Het bedrag dat de gemiddelde vrouw uitgeeft aan wegwerp menstruatieproducten wordt volgens een reportage van Channel 4 News geschat op ongeveer € 22 per menstruatie of € 9.900 gedurende haar hele menstruatieperiode.

Overstappen op een menstruatiecup of op herbruikbare inlegkruisjes en maandverband zal deze kosten drastisch verminderen, evenals de hoeveelheid afval. Hoewel de aanschafkosten misschien hoog lijken (Mooncup kost € 24,95, de starterskit met 12 maandverbanden van ImseVimse kost € 79,95), zal een menstruatiecup op basis van deze prijzen de gebruiker al na ongeveer drie menstruaties geld gaan besparen en een set herbruikbare maandverbanden na ongeveer zes menstruaties.

Cups gaan meestal tussen de 3 en 10 jaar mee, afhankelijk van de fabrikant, en maandverband zo'n 10 jaar, dus dat zijn heel wat tampons en maandverbanden die niet in de vuilnisbak belanden en bovendien veel geld besparen!

Als je bedenkt hoe vaak we ze gebruiken en hoe dicht ze ons letterlijk op de huid zitten, is het verbazingwekkend moeilijk om aan duidelijke informatie te komen over het materiaal dat in onze menstruatieproducten zit. Vanwege de classificatie van menstruatieproducten hoeven bedrijven geen ingrediënten of bestanddelen op de verpakking te vermelden.

Veel conventionele tampons zijn gemaakt van rayon of een mengsel van rayon en katoen. In de loop der jaren werden er zorgen geuit over de geschiktheid van rayon voor dit product. Veel van deze zorgen hadden te maken met het gebruikte bleekproces, waardoor rayon vaak hoge concentraties van een hormoonverstorende chemische stof genaamd dioxine bevatte. Het bleekproces is echter veranderd en de dioxinegehaltes in maandverband worden tegenwoordig als veilig beschouwd.

Er blijven echter zorgen bestaan over tampons op basis van rayon. Het Women's Environmental Network meldde in maart 2018 dat er bij testen koolstofdisulfide, een bekende reproductieve toxine, gedetecteerd was in alle vier de merken tampons die rayon bevatten. Koolstofdisulfide is een chemische stof die voornamelijk wordt gebruikt bij de productie van rayon; dit werd niet aangetroffen in de volledig katoenen tampons die werden getest.

En dan zijn er nog signalen dat er vezels in de vagina achter zouden kunnen blijven en zodoende een bron van irritatie of infectie zouden kunnen worden. Het is echter moeilijk om duidelijke, onafhankelijke en uitgebreide studies hierover te vinden (wat op zich misschien al iets zegt!).

Bij het testen van tampons en maandverband zijn er resten van pesticiden, parabenen en ftalaten gevonden die in verband worden gebracht met hormoonverstoring, antibacteriële chemicaliën zoals triclosan, en met verschillende kankerverwekkende stoffen waaronder styreen en chloroform.

In 2014 liet de Amerikaanse NGO voor vrouwengezondheid Women's Voices for the Earth een test uitvoeren om uit te zoeken wat er in Always inlegkruisjes zat en meldde dat ze een aantal verontrustende chemicaliën hadden gevonden, waaronder: Styreen: kankerverwekkend, Chloormethaan: giftig voor de voortplanting, Chloorethaan: kankerverwekkend, Chloroform: kankerverwekkend, giftig voor de voortplanting, neurotoxine, Aceton: irriterend.

Naar aanleiding van dit soort onderzoeken begonnen campagnevoerders van 'Detox the Box' druk uit te oefenen op zowel Procter & Gamble als Kimberly-Clark om de ingrediënten van hun menstruatieproducten op de juiste manier te vermelden. Deze campagne leidde er met succes toe dat de bedrijven ingrediëntenlijsten online publiceerden. Procter & Gamble kondigde hierna aan een lijn biologische tampons en maandverband op de markt te zullen brengen onder de merknamen Tampax PURE en Always PURE. Deze producten zijn echter niet opgenomen in onze tabel, omdat ze ten tijde van het onderzoek in Nederland (nog) niet verkrijgbaar waren.

Er wordt vaak beweerd dat deze producten volkomen veilig zijn, omdat het gehalte van de aangetroffen chemicaliën beneden de niveaus liggen die als gevaarlijk worden beschouwd. Het Franse Agentschap voor Voeding, Milieu en Gezondheid en Veiligheid op het Werk (ANSES) heeft echter opgeroepen tot meer regulering van chemische stoffen in menstruatieproducten. Het voerde aan dat er, ondanks het veilig geachte niveau van het gehalte aan chemicaliën, niet genoeg onderzoek is gedaan naar de vraag in hoeverre mensen ook op andere manieren aan risico's worden blootgesteld.

Alle wegwerpmerken in onze aanbevolen aankopen kregen onze beste beoordeling wat betreft het (niet-)gebruik van giftige chemicaliën en wat betreft het gebruik van biologisch gecertificeerd katoen in plaats van rayon of andere materialen.

Conventionele maandverbanden kunnen ook superabsorberende gels, latex, kleurstoffen van zware metalen, synthetische geurstoffen, met chloor gebleekte pulp of katoen- en houtpulp uit niet-duurzame bronnen bevatten. Onze 'Aanbevolen' wegwerp maandverbanden bevatten over het algemeen geen van deze stoffen.

• TOTM - maandverband gemaakt van biologisch katoen, zonder parfum, deodorant, houtpulp of chloorbleekmiddel.
• Kind Organic - biologisch katoen en vrij van kunstmatige absorbentia en parfums.
• Natracare - FSC-gecertificeerde duurzame pulp met een toplaag van biologisch katoen, chloorvrij gebleekt, geen gels, parfum- en kleurstofvrij.

(Met dank aan Ella Daish en haar #EndPeriodPlastic campaign)

Sommige algemeen verkrijgbare tampons worden geleverd met een plastic inbrenghuls, wat leidt tot een grote en onnodige hoeveelheid plastic voor eenmalig gebruik. Drie van de grootste merken in de beoordeling maken nog steeds tampons met plastic inbrenghulzen: Tampax Pearl, Boots en Kotex. Als zij zouden stoppen met plastic inbrenghulzen, zou dat een enorme impact hebben.

Maar zelfs de bedrijven die geen plastic inbrenghulzen gebruiken, gebruiken nog wél steeds plastic wikkels en plastic in het touwtje en in de tampon. Inlegkruisjes bevatten niet alleen een lekvrije laag van plastic, maar ze zijn ook nog eens vaak afzonderlijk verpakt in plastic wikkels. Zelfs onze herbruikbare merken zijn niet per definitie plasticvrij. ImseVimse en Lunapads gebruiken allebei een dun laagje PUL en sommige menstruatiecups zijn gemaakt van plastic (TPE). Herbruikbaar betekent echter wel dat het geen plastic voor eenmalig gebruik is.

In 2021 kondigde Lil-Lets aan dat ze plastic inbrenghulzen uit hun producten zouden halen en een herbruikbare inbrenghuls voor tampons op de markt zouden brengen. Deze stap zal meer dan 11 ton plastic per jaar besparen en is opnieuw een overwinning voor de campagne van Ella Daish om alle menstruatieproducten plasticvrij te maken. Sainsbury's, Aldi en Superdrug hebben plastic tampon inbrenghulzen inmiddels al uitgefaseerd, terwijl Bodyform en Tena herbruikbare menstruatiebroekjes en incontinentiebroekjes hebben gelanceerd. Merkleider Procter & Gamble heeft echter nog niets veranderd en maakt nog steeds Tampax tampons met plastic inbrenghulzen.

We hebben nader bekeken wat onze aanbevolen wegwerpmerken eraan doen om volledig plasticvrij te zijn:

Natracare
Natracare gebruikt 100% biologisch katoen voor haar tampons, die geleverd worden in papieren wikkels en een kartonnen doosje. Sommige hebben een kartonnen inbrenghuls die is gemarkeerd als 100% biologisch afbreekbaar. 'De ruglaag van onze maandverbanden en inlegkruisjes is gemaakt van GM-vrij plantenzetmeel. Het is een composteerbaar bioplastic dat dient als waterdichte laag. We gebruiken dit materiaal ook als wikkel voor sommige van onze maandverbanden en inlegkruisjes.'

TOTM
Op de website van TOTM staat dat de tampons van 100% biologisch katoen zijn en verpakt in papier en dat de inbrenghulzen van karton zijn. Inlegkruisjes zijn individueel verpakt in biologisch afbreekbare en composteerbare biofilm. Er staat dat de inlegkruisjes gevoerd zijn met biologisch afbreekbare biofilm. Er wordt niet vermeld waar dit van gemaakt is. Alle producten worden geleverd in een kartonnen doosje.

Kind Organic
Kind Organic zegt dat hun inbrenghulzen 100% biologisch afbreekbaar zijn. Er staat niet bij waar ze van gemaakt zijn, maar het lijkt een traditionele inbrenghuls te zijn. De tampons zijn gemaakt van 100% biologisch katoen. Er staat dat de maandverbanden gevoerd zijn met biologisch afbreekbare biofilm, waar ook de wikkels van gemaakt zijn. De producten worden geleverd in een kartonnen doosje.

Veel van de zorgen over de chemicaliën en materialen in tampons hebben te maken met het toxisch shocksyndroom, maar dat verband is nooit aangetoond.  TSS wordt veroorzaakt door Staphylococcus- of Streptococcus-bacteriën. TSS is ernstig en levensbedreigend, maar komt uiterst zeldzaam voor. In tegenstelling tot wat veel mensen denken, kunnen ook menstruatiecups een risico op TSS met zich meebrengen. Over het algemeen wordt geadviseerd om de tampon met het laagste absorptievermogen te gebruiken en het is belangrijk om inwendige menstruatieproducten niet langer dan de aangegeven duur te laten zitten. Het kan ook helpen om op een bepaald moment van de dag andere vormen van bescherming te gebruiken.

Je eigen maandverband maken is een eenvoudige manier om materialen opnieuw te gebruiken en geld te besparen. Er zijn allerlei patronen, instructies en video's online te vinden. Onze favoriet is een eenvoudige video van PCV Media, een YouTube-kanaal van de Peace Corps Volunteers in Ghana. Deze drie minuten durende video laat zien wat je allemaal nodig hebt, waaronder lapjes oude badstof, flanel en een stuk plastic. Er wordt met de hand genaaid in plaats van met een naaimachine. Maak je geen zorgen als je geen naaivaardigheden hebt - in de video gebruiken ze de meest elementaire rijgsteek ;-)

Onze beoordeling voor luiers en menstruatieproducten kan hier aangevuld worden met een beoordeling van incontinentieproducten voor volwassenen. We namen merkleiders Tena, Always en Boots plus een aantal alternatieve merken onder de loep.

• Natracare is een aanbevolen aankoop voor menstruatieproducten en scoorde een 7,5.
• Eco by Naty is een aanbevolen aankoop in de beoordeling van luiers en scoorde een 5.
• Ontex, de eigenaar van Moltex luiers, maakt Lille Suprem en iD. Het bedrijf scoorde een 4,3.
• Tena is eigendom van Essity, dat in onze beoordeling van toiletpapier verscheen als eigenaar van de merken Cushelle en Velvet. Het scoorde een 1,4.
• Always is eigendom van Procter & Gamble, dat in de beoordeling van luiers voorkomt als eigenaar van Pampers. Het scoorde een 1,3.
• Boots scoort in onze beoordeling van luiers een povere 0,25.

Bepaald wegwerp-maandverband in de categorie 'aanbevolen menstruatieproducten' is wellicht ook geschikt.

Voor incontinentiemateriaal geldt hetzelfde als voor luiers en menstruatieproducten: herbruikbare producten zijn beter voor het milieu én beter voor de portemonnee dan wegwerpproducten. Tena heeft herbruikbare incontinentieslips. De herbruikbare producten uit de hierboven aanbevolen menstruatieproducten kunnen geschikt zijn, zoals Imse en Aisle (voorheen bekend als Lunapads), Nora, Modibodi en Hey Girls. We hebben ook een aantal andere herbruikbare merken gevonden die specifiek op de markt worden gebracht als incontinentieproducten. Wellicht wil je ze uitproberen. Ze volgen hieronder. Maar we hebben deze bedrijven niet beoordeeld.

• Age UK slips en broekjes
• Cheeky Wipes inlegkruisjes en broekjes
• Lady Days inlegkruisjes
• Jude's broekjes

Vertaald op 7 december 2024
Bijgewerkt op 27 februari 2026

Source data and research for these guides has been licensed from the Ethical Consumer Research Association. Brongegevens en onderzoek voor deze productbeoordelingen zijn gelicentieerd door de Ethical Consumer Research Association.  

Wil jij onderzoek naar Nederlandse bedrijven ondersteunen zodat we die kunnen toevoegen aan onze productbeoordelingen, steun dan ons werk als donateur.