Luiers

Met een aantal van de grootste merken die nauwelijks punten scoren onderaan de beoordeling, kan de keuze voor een luier een aanzienlijke impact hebben op mens en planeet. Ongeveer 300.000 luiers per minuut! belanden op de vuilnisbelt, worden verbrand of komen in het milieu terecht. Daar zullen ze waarschijnlijk eeuwenlang wegkwijnen. Sinds hun uitvinding in de jaren 1940 zijn wegwerpluiers uitgegroeid tot een van de belangrijkste veroorzakers van wereldwijd plastic afval. We betalen een hoge prijs voor hun extreme gemak; luiers staan in de top 25 van meest voorkomende plastic voorwerpen die op de oceaanbodem worden gevonden. En in Nederland bestaat huishoudelijk afval voor 8% uit incontinetiemateriaal. We bekijken of er echt biologisch afbreekbare wegwerpluiers bestaan en of herbruikbare luiers een realistisch alternatief zijn.

Wegwerpluiers en eco-wegwerpluiers
Wereldwijd wordt de markt voor wegwerpluiers gedomineerd door twee merken - Pampers van Procter & Gamble en Huggies van Kimberly Clark - die samen een marktaandeel van 80% hebben. Standaard wegwerpluiers worden gezien als een goedkope optie, dit wordt meer en meer gecommuniceerd door huismerken van supermarkten en de goedkopere productlijnen van Pampers om zichzelf te beschermen. Wasbare luiers zijn intussen een soort 'ambitieus' alternatief geworden, waarbij de luxe van genoeg tijd belangrijker is dan de luxe van genoeg geld.

Kijk naar opkomende markten, vooral in Zuidoost-Azië, en je zult zien dat die dynamiek omgekeerd is. Bevolkingsgroei en een groeiende middenklasse vormen een vruchtbare bodem voor agressieve expansie door Huggies en Pampers, die hun producten aanprijzen als een bevrijding van huishoudelijk werk.

Plastics en giftige stoffen in wegwerpluiers
Standaard wegwerpluiers worden gemaakt van een combinatie van materialen op oliebasis, waaronder polypropyleen, polyethyleen, polyester en superabsorberende polymeren, naast houtpulp en elastiek. Na gebruik duurt het eeuwen voordat deze luiers zijn afgebroken. De kunststoffen kunnen afbreken tot microplastics, terwijl andere chemicaliën weglekken in de omringende lucht, bodem en watersystemen. Realistisch gezien zouden deze ingrediënten allesbehalve 'wegwerp' moeten zijn.

Eco-luiermerken
Groeiend consumentenbewustzijn en bezorgdheid leidden vanaf de jaren 90 tot de opkomst van ecologisch verantwoorde luiermerken. Deze merken gebruiken hernieuwbare en duurzaam gewonnen materialen zoals bamboe, katoen, maiszetmeel en plastic op plantaardige basis en vermijden de toevoeging van geurstoffen of parfums (d.w.z. irriterende chemicaliën). Eco by Naty, Kit & Kin en Moltex luiers zijn in Nederland online en bij sommige supermarkten te koop.

afbeelding: Over heel Java worden gebruikte wegwerpluiers in rivieren en hun oevers gegooid. Prigi Arisandi leidt een beweging om de vervuiling door wegwerpluiers in rivieren op het dichtbevolkte Indonesische eiland Java terug te dringen. Op zijn bord staat 'Free My River From Diapers' (Bevrijd mijn rivier van luiers). (c) Tommy Apriando/Mongabay-Indonesie

Biologisch afbreekbare luiers - feit of fictie?
De meest 'biologisch afbreekbare' eco-luier bevat nog steeds minstens 20% niet-biologisch afbreekbaar plastic materiaal, dat waarschijnlijk langer 'leeft' dan het achter-achter-achter-achterkleinkind van je baby.
Zelfs 'biologisch afbreekbaar' materiaal wordt vaak niet afgebroken op Europese stortplaatsen, en 'composteerbare' materialen doen dat vaak alleen onder industriele composteeromstandigheden.

Argumenten over eco-wegwerpluiers
In een blogartikel uit april 2023 met de titel 'Eco Disposable Nappies are an Oxymoron' stelt TotsBots (een merk wasbare luiers) dat eco wegwerpluiers een vergelijkbare ecologische voetafdruk hebben als conventionele wegwerpluiers: 'Merken die beweren beter te zijn voor het milieu zijn vaak bezig met greenwashing, en ouders worden misleid door ze te laten denken dat ze een milieuvriendelijke optie kiezen terwijl dat niet zo is'.

We legden deze claim voor aan de bedrijven in de beoordeling.

We zijn het eens met dit laatste punt. Laten we niet overdrijven hoe duurzaam deze eco-luiers zijn, maar het zou niet helpend zijn om deze beperkte maar echte vooruitgang te bestempelen als greenwashing.

Composteren van luiers ís mogelijk
Veel van de problemen die TotsBots naar voren brengt, hebben te maken met afvalinfrastructuur en regelgeving en niet zozeer met de tekortkomingen van de eco-wegwerpbedrijven zelf. Biologisch afbreekbare luiers zouden 'kunnen doen wat ze beloven' als alle landen een goed systeem zouden hebben om ze te composteren en de niet biologisch afbreekbare elementen te recyclen.

Laura Crawford van Mama Bamboo vertelde ons: 'Wereldwijd zijn er verschillende werkende voorbeelden van grootschalige compostering van luiers, waaronder Soiled Diaper in Canada, Earth Baby in de VS, Dycle in Duitsland, Alchemists in Frankrijk en The Nappy Loop in Australie. Elk van de drie belangrijkste eco-luiermerken (Mama Bamboo, Kit & Kin en Eco by Naty) werkt actief samen met Defra om dit hier in het Verenigd Koninkrijk te realiseren.'

Ook in Nederland staat de recycling van luiers nog in de kinderschoenen. Composteren gebeurt niet, bij recuycling ontstaat hooguit een laagwaardige stroom plastic en warmte-energie. Eco-afbreekbare luiers en luier recycling zijn dus geen wondermiddellen en we moeten elke claim over biologische afbreekbaarheid met gezonde scepsis bekijken.

Hoe ethisch verantwoord zijn de huismerkluiers uit de supermarkt?
Het zal je opvallen dat we de eigen merk-luiers van grote supermarkten niet hebben opgenomen in deze luierbeoordeling. Er zijn talloze ranglijsten beschikbaar op het internet over prestaties en prijs-kwaliteitverhouding, maar geen enkele supermarkt doet iets bijzonder baanbrekends op het gebied van ethiek. Toen we de supermarkten in 2021 beoordeelden, kregen ze allemaal een Ethiscore 5 of lager (van maximaal 20). Een uitzondering in NL is de "pure" huismerk luier van kruidvat. Niet perfect, maar in ieder geval door compensatie CO₂-neutraal en deels opgebouwd uit biobased materialen.

Wasbare luiers
Wasbare luiers zijn sterk in opkomst nu de beweging tegen wegwerpproducten groeit. Herbruikbare luiers kunnen worden gemaakt van verschillende stoffen, waaronder microvezel, polyurethaanlaminaat (PUL), katoen en bamboe. Veel ouders vermijden microvezel liever. We hebben ons in deze beoordeling gericht op merken die natuurlijke vezels gebruiken. Zoek als algemene regel naar bedrijven die gecertificeerd biologisch katoen of bamboe gebruiken en die op zijn minst enige uitleg geven over hun productieketen en de impact op het milieu.

Vanuit het oogpunt van afval, CO₂-uitstoot en kosten zijn wasbare luiers beter tot veel beter dan wegwerpluiers. Wel is de investering in het begin groter en kost het wat tijd of in ieder geval moeite om een andere routine op te bouwen. We raden ouders aan om het best mogelijke compromis te vinden.

Met slechts 30 tot 50 herbruikbare luiers kun je meerdere kinderen van geboorte tot zindelijkheid voorzien, vergeleken met 4.000-6.000 wegwerpluiers voor een kind. Ze hebben ook een lagere CO2-voetafdruk, maar die is minder dramatisch dan je zou denken. Volgens een levenscyclus-analyse van Defra (UK) uit 2023 is de CO2-voetafdruk van wegwerpluiers voor de eerste 2,5 jaar van het leven van een kind 457 kg CO2eq, vergeleken met 345 kgCO2eq voor herbruikbare luiers. Dat komt overeen met 6,4 keer van Londen naar Nottingham (ongeveer Rotterdam-Enschede) en terug rijden, vergeleken met 4,8 retourritten voor wasbare luiers. 25% Beter dus.

In praktijk hangt de milieuwinst erg af van het gedrag van de huishoudens, zegt onderzoeksbureau CE-Delft naar aanleiding van hun onderzoek uit dat zelfde jaar:

Kosten voor wasbare versus wegwerpluiers
Vanuit kostenoogpunt zal het gebruik van herbruikbare luiers op de lange termijn goedkoper uitvallen. Ethical Shopping For Babies heeft een handig overzicht gemaakt van de kosten, inclusief de waskosten. Zij schatten dat wasbare luiers ongeveer 700 pond per kind besparen in vergelijking met eco-wegwerpluiers en 550 pond in vergelijking met goedkopere wegwerpluiers.
Deze besparingen nemen toe als en wanneer je meer kinderen krijgt. De was- en droogkosten hangen ook een beetje af van het type herbruikbare luier - vouwluiers, voorgevormde luiers of all-in-one (AIO). Een aantal Europese gemeenten geeft vouchers, subsidie of andere korting op wasbare luiers.

Bij het beoordelen van luiermerken hebben we gekeken naar een breed scala aan onderwerpen. Hier laten we zien hoe ze scoorden op vervuiling en giftige stoffen, CO2-beheer en papierinkoop.

Vervuiling en giftige stoffen
Het zal geen verrassing zijn dat merken die herbruikbare luiers gebruiken bovenaan onze ranglijst voor vervuiling en giftige stoffen stonden, waarbij de meeste bedrijven onze beste beoordeling kregen (sommige bedrijven verloren hier punten met betrekking tot andere producten in hun assortiment). Wasbare luiers zijn een beproefde en geteste formule, dus bedrijven voelen begrijpelijkerwijs weinig behoefte om ze vol te pompen met experimentele chemicaliën.

Er zijn verrassend weinig gegevens beschikbaar over de exacte chemische samenstelling van wegwerpluiers. Grote merken beroepen zich op bedrijfsgeheimen, terwijl kleine eco-merken zich tevreden lijken te stellen met het etiket 'duurzaam', 'vrij van agressieve chemicaliën' of 'volledig natuurlijk', zonder uit te leggen wat deze termen betekenen (formaldehyde en uranium zijn beide 'volledig natuurlijk'...).

Dit is problematisch, aangezien wegwerpluiers historisch gezien een gemengde reputatie hebben op het gebied van giftige chemicaliën. In 2019 doken enkele ernstige beschuldigingen op toen het Franse agentschap ANSES de meest verkochte merken wegwerpluiers testte en 38 'zeer gevaarlijke' chemicaliën vond in de luiers die in heel Europa werden verkocht. Soortgelijke verhalen lijken om de paar jaar de kop op te steken, maar worden door de luierproducenten stelselmatig afgedaan als paniekzaaierij. Verontrustend is dat een onderzoek in India beweerde hormoonverstorende ftalaten aan te treffen in de luiers van dat land - inclusief Pampers-producten.

Wegwerpartikelen in Westerse landen mogen dan grotendeels vrij zijn van chemische stoffen waarvan bekend is dat ze ernstige gevolgen hebben voor de gezondheid, maar in India is er nog steeds geen regelgeving voor ftalaten in luiers. Er is een verontrustende mogelijkheid dat luierproducenten hun zaakjes in het Westen op orde hebben gebracht om vervolgens een race naar de bodem te beginnen in meer winstgevende opkomende markten.

We raden aan te kiezen voor bedrijven die transparant zijn over hun ingrediënten. Voor wegwerpartikelen geven Eco by Naty en Kit & Kin allebei gedetailleerde ingrediëntenlijsten en bespreken ze de chemicaliën die ze weglaten - beide bedrijven kregen onze beste beoordeling voor vervuiling en giftige stoffen.

De kern van de luier: papier- en bamboepulp
Als je wegwerpluiers gebruikt, is het belangrijk dat de pulp binnenin duurzaam is geproduceerd. We hebben geen bedrijven gevonden die gerecycled papier gebruiken aan de binnenkant, dus je kunt het beste kiezen voor papier dat FSC-gecertificeerd is. We gaan dieper in op FSC-certificering in onze beoordeling voor toiletpapier. Eco by Naty, Cheeky Panda en Mama Bamboo gebruikten alleen FSC-gecertificeerd papier of bamboe in hun hele assortiment en kregen onze beste beoordeling voor papier- en pulpwinning.

Bamboe luiers zijn een lastige keuze. Zoals we in meer detail bespreken in de toiletpapierbeoordeling, heeft bamboe talloze voordelen ten opzichte van papier dat afkomstig is uit oerbossen. Onze vereiste is dat bedrijven 100% FSC-gecertificeerde bamboe gebruiken om de beste beoordeling te krijgen.

Om bamboe te kunnen gebruiken aan de binnenkant van de luier, moet het worden omgezet in viscose of rayon, wat een chemisch en energie-intensief proces is. We zochten daarom naar bamboebedrijven die deze problemen aanpakken of op zijn minst erkennen, maar ontdekten dat dit niet wordt besproken. Beaming Baby, Cheeky Panda en Mama Bamboo verloren een half punt onder Milieurapportage omdat ze hun bamboeverwerking niet in detail bespraken.

CO2-beheer en -rapportage
Slechts vijf bedrijven - Beaming Baby, Mama Bamboo, Kimberly Clark (Huggies), Ontex Group (Moltex) en Bare Collective (Vimse) - bleken hun CO2-impact gedetailleerd genoeg te bespreken om onze beste beoordeling te krijgen. We ontdekten dat veel bedrijven met een duurzaam merk maar weinig details geven over hun productieprocessen. Eco by Naty en Bambo Nature mogen dan eco-merken zijn, maar ze maken ook deel uit van grote concerns met een netto-omzet van respectievelijk € 150 miljoen en € 860 miljoen in het afgelopen jaar. We verwachtten daarom een grondige CO2-rapportage en toezeggingen voor wetenschappelijk onderbouwde doelen, maar toch kregen beide bedrijven onze slechtste beoordeling voor CO2-beheer en -rapportage.

Van de kleinere eco-merken verklaarden Cheeky Panda en Bambino Mio dat ze bezig waren hun rapportage te verbeteren, terwijl Kit & Kin en Pura zeiden dat hun productieprocessen CO2-neutraal waren. CO2-neutraal is echter een complexe term. Een CO2-compensatieschema is op zich niet slecht, maar het is geen vervanging voor het verminderen van de uitstoot. Over het algemeen adviseren we consumenten om dergelijke claims met een korreltje zout te nemen.

Een lezer wees ons erop dat onze beoordelingen voor luiers en toiletpapier geen incontinentieproducten voor volwassenen bevatten. Hoewel het niet gepast was om ze in een van deze beoordelingen op te nemen, hebben we de merkleiders Tena, Always en Boots en een aantal alternatieve merken uit onze beoordeling voor luiers en menstruatieproducten bekeken.

• Natracare was een Aanbevolen koop voor menstruatieproducten en scoort 15.
• Eco by Naty was een Aanbevolen koop in de luierbeoordeling en scoorde 10.
• Ontex, de eigenaar van Moltex luiers, maakt Lille Suprem en iD. Het bedrijf scoorde 8,5
• Tena is eigendom van Essity, dat in onze toiletpapierbeoordeling verscheen als eigenaar van de merken Cushelle en Velvet. Het scoorde een 5,5.
• Always is eigendom van Procter & Gamble, dat in deze luierbeoordeling voorkomt als eigenaar van Pampers. Het scoorde 2,5.
• Boots staat in onze luierbeoordeling en scoorde 0,5.

Er kunnen ook wegwerpverbanden in onze beoordeling voor menstruatieproducten staan die geschikt zijn.

Herbruikbare en wasbare incontinentieslips en -verbanden
Net als bij luiers en menstruatieproducten zijn wasbare producten beter voor het milieu en voor de portemonnee dan wegwerpproducten. Tena heeft herbruikbare incontinentieslips. De wasbare producten in onze beoordeling voor menstruatieproducten kunnen geschikt zijn, zoals Imse en Aisle (voorheen bekend als Lunapads), Nora, Modibodi, Hey Girls die allemaal hoog scoorden.

We hebben ook een aantal andere herbruikbare merken gevonden die specifiek op de markt worden gebracht als incontinentieproducten en die je misschien zou willen proberen. Maar we hebben deze bedrijven niet beoordeeld.
Hier zijn er een paar:

• Age UK onderleggers en broekjes
• Cheeky Wipes inlegkruisjes en broekjes
• Lady Days maandverband
• Jude's broekjes

Baby- en peuterzindelijkheidscommunicatie: een optie voor dappere ouders
Er zijn meer opties dan wegwerpluiers, en zelfs wasbare luiers - hoewel slechts een fractie van de moderne ouders hiervoor gaat. Honderdduizenden jaren lang leefden baby's luierloos en in sommige niet-geindustrialiseerde samenlevingen is zindelijkheidscommunicatie nog steeds dominant.

Zoals de naam al suggereert, is het een kwestie van aangeleerde communicatie - leren hoe je de manier van een baby aanvoelt om te zeggen dat hij 'moet'. Met een beetje oefening en veel afstemming is het echt mogelijk om je baby op precies het juiste moment boven het potje of het toilet te houden. Hoewel het doel meer verbinding is dan zindelijkheidstraining, zorgt zindelijkheidscommunicatie er vaak voor dat een peuter eerder uit de luiers komt dan zijn leeftijdsgenootjes met een luier om.
Als je deze methode wilt uitproberen, is de zomer altijd een gemakkelijker moment om te beginnen. Wees je er wel van bewust dat ongelukjes kunnen gebeuren!

Het Nederlandse bedrijf Toddy biedt zindelijkheidstraining aan in combinatie met wasbare luier verhuur. Hiemee is de financiele drempel voor wasbare luiers weg, en krijgen de ouder gratis luiers als het kind na 2,5 jaar niet zindelijk is. De combinatie van én wassen én luiers meerdere kinderen lang gebruiken én zindelijkheidstraining is de meest duurzame combinatie die we konden vinden.

De Nappy Alliance
De Nappy Alliance was een samenwerkingsverband van onafhankelijke fabrikanten en verkopers van wasbare luiers en aanverwante producten. Zij spraken met ons over hun voortdurende inspanningen om de impact van wegwerpluiers te verminderen. 'Wij pleiten voor een wijdverspreide invoering van wasbare luiers voor baby's in het Verenigd Koninkrijk, door het verstrekken van informatie en ondersteuning aan beleidsmakers, professionals in de gezondheidszorg, zorgverleners en anderen, ten gunste van het milieu, kinderen en toekomstige generaties.

'Biologisch afbreekbaar' heeft geen standaarddefinitie en 'composteerbare' luiers moeten uit elkaar worden gescheurd (omdat ze nooit 100% composteerbaar zijn) en vereisen industriele composteringsfaciliteiten die voor de meeste lokale overheden niet beschikbaar zijn. Bovendien zijn alleen plasluiers (niet bevuild) een veilige optie voor compostering. In het Verenigd Koninkrijk zijn al deze 'eco'-luiers bestemd voor verbranding of stort en zelfs als ze gecomposteerd zouden kunnen worden, zouden ze als product voor eenmalig gebruik nog steeds een veel grotere impact op het milieu hebben dan herbruikbare luiers. We dringen er bij de overheid op aan om fabrikanten ervan te weerhouden misleidende groene claims als deze te maken door gebruik te maken van de Competition and Markets Authority en Advertising Standards Agency.

'Na de publicatie van Defra's laatste levenscyclus-analyse van luiers, waaruit bleek dat voor een gezin met twee kinderen de CO2-voetafdruk van wegwerpluiers bijna twee keer zo groot is als die van wasbare luiers, vragen we de regering om een strategie te ontwikkelen om het gebruik van alle wegwerpluiers (inclusief 'eco' wegwerpluiers) te verminderen, in lijn met hun doelstelling om in 2042 50% minder afval te hebben.' Meer informatie vinden op de website van Nappy Alliance.

Update Januari 2025: de Nappy Alliance lijkt te zijn ontbonden of opgeheven.

Source data and research for these guides has been licensed from the Ethical Consumer Research Association. Brongegevens en onderzoek voor deze productbeoordelingen zijn gelicentieerd door de Ethical Consumer Research Association.  

Wil jij onderzoek naar Nederlandse bedrijven ondersteunen zodat we die kunnen toevoegen aan onze productbeoordelingen, steun dan ons werk als donateur.