Stofzuigers

Stofzuigers zijn er in alle soorten en maten: met snoer en zonder snoer, met en zonder zak, sledemodellen, steelstofzuigers, etc. In deze beoordeling wordt gekeken naar de makers van al deze stofzuigers en wat de problemen zijn als je moet beslissen wat je gaat kopen. We kijken ook naar rolvegers en andere niet-elektrische apparaten en de rol die ze kunnen spelen bij het verminderen van klimaatschade. Ze worden al sinds ongeveer 1880 gemaakt. Zouden ze een comeback kunnen maken nu mensen op zoek zijn naar milieuvriendelijkere alternatieven?

Wat is een milieuvriendelijke stofzuiger?
Aangezien stofzuigers geen energiekeurmerk hebben, kunnen consumenten die op zoek zijn naar een milieuvriendelijke stofzuiger alleen maar het volgende overwegen.

• Koop een stofzuiger met snoer die valt onder de Ecodesign regels van de EU.
• Kijk naar het vermogen van de motor: een lager wattage betekent een lager energieverbruik.
• Overweeg een niet-elektrisch apparaat te kopen om af en toe te gebruiken in plaats van een elektrische stofzuiger.

Stroomverbruik: klein is beter
Een kleinere motor betekent een lager energieverbruik. Een grotere motor met een hoger wattage zorgt niet noodzakelijk voor betere schoonmaakprestaties. In 2019 stelde de Europese Commissie dat stofzuigers met een lager wattage vanaf 2020 tot 20 TWh elektriciteit per jaar kunnen besparen. Dit staat gelijk aan het jaarlijkse energieverbruik van alle huishoudens in België.

Het vermogen van stofzuigers met snoer
Fabrikanten van stofzuigers met snoer vermelden altijd het vermogen en gebruiken dat vaak als verkoopargument. Het is meestal te vinden onder de technische specificaties op hun website en wordt aangegeven in watt. Uit een onderzoek van de merken met snoer genoemd in deze beoordeling met een score van 8 of meer bleek dat de meeste modellen een vermogen hadden tussen 700W en 900W (het maximaal toegestane wattage). Numatic, Bissell, Ewbank, Swan en Shark hadden allemaal minstens een model met een motor van 450 watt of minder. Numatic prijst haar 420W stofzuigers (Henry Eco en Numatic ERP180) aan als modellen met een zeer efficiënte motor omdat ze 30% minder energie verbruiken dan Numatic modellen met een 620W motor.

Het vermogen van snoerloze stofzuigers
Het vermogen van snoerloze stofzuigers wordt gemeten in volt (V): meer volt = meer wattage = meer energieverbruik. Over het algemeen hebben snoerloze stofzuigers een lager wattage dan stofzuigers met snoer, maar we konden voor geen enkel snoerloos model informatie vinden over het wattage. Wel geven de website van sommige fabrikanten het voltage van de batterij aan voor sommige modellen, maar niet voor alle, en sommige fabrikanten noemden helemaal geen voltage.

Waarom geen energiekeurmerk?
De EU voerde in 2014 een energiekeurmerk in voor stofzuigers met snoer. Dit keurmerk werd echter afgeschaft in 2019 nadat Dyson voor de rechter had aangevoerd dat de tests voor de zuigkracht geen goed beeld gaven van het werkelijke gebruik, omdat de tests werden uitgevoerd met een lege stofzuiger in plaats van een stofzuiger vol stof. Dyson voerde aan dat deze test stofzuigers met zakken bevoordeelde, omdat ze misschien energiezuinig zijn als de zak leeg is, maar meer energie verbruiken als de zak vol is. Toevallig maakt Dyson alleen stofzuigers zonder stofzak. 

De Britse versie van de Consumentenbond 'Which' ontdekte echter dat stofzuigers met zak en zonder zak zuigkracht kunnen verliezen als de zak of het reservoir vol raakt. Als gevolg van deze rechtspraak zijn stofzuigerfabrikanten niet langer verplicht een energiekeurmerk op hun producten aan te brengen. We hebben geen fabrikanten gevonden die vrijwillig een energiekeurmerk op hun website zetten. Dit betekent dat er geen energiekeurmerk is voor consumenten die op zoek zijn naar energiezuinige stofzuigers.

De Ecodesign-voorschriften van de EU beperken het maximale motorvermogen van stofzuigers met snoer nog steeds tot 900 W en het geluidsniveau tot 80 decibel. Ze stellen ook minimumeisen aan hoe schoon ze moeten zuigen, de luchtfiltering en duurzaamheid. Snoerloze modellen waren vrijgesteld van de energiekeurmerkverplichting. Een van de gevolgen daarvan was dat veel fabrikanten zich gingen richten op snoerloze modellen. Zo kondigde Dyson in 2018 (al voor de afschaffing van het energiekeurmerk) aan dat het geen nieuwe modellen met snoer meer zou maken. De EU werkt aan een herziene versie van het energiekeurmerk en bekijkt ook of het kan worden uitgebreid naar snoerloze stofzuigers.

Stofzuigers met zak tegenover stofzuigers zonder zak
Met stofzuigers zonder zak heb je niet het probleem van het vervangen of hergebruiken van stofzakken. Maar het legen van dergelijke stofzuigers kan een probleem zijn voor mensen met een allergie. Sommige fabrikanten van stofzuigers zonder zak beweren dat modellen met een stofzak hun zuigkracht verliezen als de zak vol raakt en dat dit niet geldt voor stofzuigers zonder zak. Sommige fabrikanten beweren ook dat hun zakloze systemen hygiënisch te legen zijn. De Britse consumentenbond ontdekte echter dat beide typen stofzuiger zuigkracht kunnen verliezen als de zak of het reservoir vol raakt. Ze testte ook stofzuigers zonder zak met een hygiënische ledigingsfunctie en ontdekten dat er nog steeds veel meer stof in de kamer vrijkomt bij het legen dan bij modellen met een zak.

Stofzuigerzakken
Voor de meeste stofzuigers kun je zowel wegwerpzakken als herbruikbare zakken kopen bij de fabrikant van de stofzuiger of andere bedrijven. Als je wegwerpzakken koopt, kies dan voor papieren (biologisch afbreekbare) zakken in plaats van plastic zakken. Herbruikbare zakken van stof kun je wassen en opnieuw gebruiken. Je kunt zelfs papieren zakken legen en hergebruiken, maar omdat ze werken als een filter (waar lucht doorheen moet stromen) kunnen ze verstopt raken met stof.

Snoerloze stofzuigers versus stofzuigers met snoer
Zowel Gtech als Dyson maken nu alleen nog maar snoerloze stofzuigers. Er komen ook steeds meer van deze apparaten op de markt. De lithium-ionaccu's ervan geven echter maatschappelijke en milieuproblemen, die we hieronder uitleggen. In het geval van stofzuigers, waar voldoende alternatieven zijn (stofzuigers met snoer), kan het gebruik van accustofzuigers makkelijk worden vermeden.

Andere nadelen van snoerloze stofzuigers
Consumentenbond 'Which?' stelt dat gemiddeld:

• De beste snoerloze stofzuiger twee keer zo duur is als de beste stofzuiger met snoer.
• Snoerloze stofzuigers 41% van het stof uit een tapijt halen en stofzuigers met snoer 70%.
• Snoerloze stofzuigers minder duurzaam zijn dan stofzuigers met snoer en minder goed scoren op betrouwbaarheidstests.

Lithium-ionaccu's in snoerloze stofzuigers
Lithium-ion (Li-ion) accu's worden gebruikt in snoerloze stofzuigers, maar ook in thuisbatterijen, mobiele telefoons, elektrische auto's, enzovoort. Ze vormen een cruciale stap voorwaarts in accutechnologie en helpen klimaatverandering tegen te gaan. Maar de winning en verwerking van lithium, dat ook wel 'wit goud' genoemd wordt, is problematisch.

De grote producenten van lithium zijn China, de VS, Australië en Zuid-Amerika (Argentinie, Bolivia en Chili). In Zuid-Amerika wordt lithium gewonnen uit pekel opgeslagen onder zoutvlaktes. Voor de verwerking wordt veel water gebruikt en omdat het gevonden wordt op enkele van de droogste plekken op aarde, raken lokale gemeenschappen en boeren verwijderd van water. Bovendien kunnen giftige afvalstoffen die uit de pekel worden gefilterd en zoutzuur gebruikt bij de winning weglekken naar rivieren en waterbronnen. Daar waar lithium met behulp van chemicaliën uit gesteente wordt gewonnen, kan ook waterverontreiniging optreden.

Een grondig onderzoek door de Washington Post in 2016 onder bewoners van de Atacama (Argentinië) richtte zich op hun zorgen over vervuiling, watertekorten en hun aandeel in de winsten behaald met activiteiten op het land waar zij sinds mensenheugenis wonen. Voor lithiumaccu's zijn ook grondstoffen nodig zoals kobalt, nikkel en grafiet, wat de productieketen nog ingewikkelder maakt. Het meeste kobalt komt uit de Democratische Republiek Congo. Twintig procent van het daar gedolven lithium komt uit ongereguleerde en primitieve mijnen, waar vaak ook kinderen werken. De winning van nikkel en grafiet gaat gepaard met gezondheidseffecten, vervuiling en ontbossing.

Net als fossiele brandstoffen is lithium een eindige bron, dus zal het uiteindelijk duurzaam moeten worden door hergebruik. Volgens Friends of the Earth is de technologie voor het hergebruik van lithiumaccu's momenteel ontoereikend en duur, omdat ze verbindingen van verschillende metalen bevatten. Ze belanden vaak op stortplaatsen of worden verbrand. De organisatie pleit voor strengere regels en betere technieken voor hergebruik.

Naarmate we afhankelijker worden van lithiumtechnologie, hebben we iets nodig dat vergelijkbaar is met de regelgeving voor conflictmineralen die in elektronica worden gebruikt: de Dodd Frank Wet die geldt voor goud, wolfram, tin en tantalium. In februari 2021 publiceerde Amnesty International beginselen voor bedrijven en overheden die ervoor moeten zorgen dat lithium niet in verband wordt gebracht met mensenrechtenschendingen of milieuschade, vanaf de winning tot het einde van de levensduur. Amnesty International roept fabrikanten ook op om accu's zo te ontwerpen dat hulpbronnen zo efficiënt mogelijk worden gebruikt. Hieronder vallen ook innovaties om het gebruik van materialen en mineralen te reduceren, en om te komen tot 100% veilig gerecyclede materialen in accu's. Deze beginselen zijn onderschreven door 51 maatschappelijke organisaties over de hele wereld.

Meer informatie over de metalen die in accu's worden gebruikt, is te vinden in ons artikel over batterijen.

Ewbank Products werd in 1864 opgericht in Accrington (Engeland). De firma begon met het maken van handwasmachines en mangels en maakt sinds 1880 tapijtvegers. Nu kun je echter gerust zeggen dat de meeste stofzuigers in Azië worden gemaakt. Bijvoorbeeld: 

• Beldray zegt dat 85% van zijn producten uit China komt;
• Ewbank: in de productspecificaties staat 'Made in China';
• Dyson maakte zijn stofzuigers vroeger in Groot-Brittannië, maar verplaatste de productie in 2002 naar Maleisië, Singapore en de Filipijnen.

Er zijn echter een paar opmerkelijke uitzonderingen:

• Numatic maakt zijn Henry en Numatic stofzuigers al meer dan 35 jaar in Somerset (Engeland): de stalen onderdelen komen uit Wales, de motoren uit Schotland en het frame wordt gemaakt in Somerset. Alles wordt gefabriceerd, geverfd en geassembleerd in Groot-Brittannië.
• Sebo stelt dat zijn machines 'Made in Germany' zijn. 'Met trots kunnen we zeggen dat 90% van alle gebruikte componenten door SEBO zijn gemaakt en ontwikkeld.'

Productieketenmanagement
Geen van de bedrijven in de tabel stak boven de andere uit voor wat betreft de rechtsbescherming van werknemers in de productieketen. Vijftien kregen de score 'slechtste', terwijl drie als gemiddeld werden beoordeeld. De opvallende uitzonderingen zijn Miele, Beldray, John Lewis en Sainsbury's die allemaal als 'beste' beoordeeld werden.

Conflictmineralen
Alle bedrijven in dit artikel gebruiken elektronica die mineralen bevat zoals wolfraam, tin, tantalium en goud. De belangrijkste bron van deze mineralen is de Democratische Republiek Congo (DRC), waar ze worden gedolven onder omstandigheden van gewapende conflicten en mensenrechtenschendingen. De meeste bedrijven hadden geen adequaat beleid met betrekking tot de herkomst van deze mineralen. Slechts drie hadden dat wel: Vax en Black & Decker kregen de beste beoordeling en AEG gemiddeld.

Klimaatrapportage
Zestien van de 22 bedrijven in dit artikel kregen onze slechtste beoordeling voor hun klimaatrapportage en klimaatbeheer. Hieronder waren twee van de best verkochte merken (Gtech en Dyson), die geen van beide veel zeiden over hun invloed op het klimaat. De vijf uitzonderingen zijn Miele, Vax, Beldray, AEG en Samsung die een gemiddelde beoordeling kregen. Geen enkel bedrijf kreeg een beste beoordeling. Dit is teleurstellend voor een product (stofzuigers) waarbij de invloed op het klimaat een belangrijk onderdeel is van zowel de productie als het gebruik.

Voordelen:

• Gebruiken geen stroom, dus klimaatneutraal
• Minder gebruik van grondstoffen bij de fabricage omdat het kleinere apparaten zijn
• Bevatten geen elektronica dus geen conflictmineralen
• Zijn stil
• Zijn licht
• Zijn goedkoop in aanschaf en het gebruik kost niets

Volgens tapijtvegerfabrikant Ewbank zijn de belangrijkste nadelen van een hand- of rolveger in vergelijking met een elektrische stofzuiger dat ze niet zo goed schoonmaken omdat ze geen zuigkracht hebben. Een ander - minder groot - nadeel is dat het stofreservoir kleiner is, zodat je ze vaker moet legen. Het is een optie om je elektrische stofzuiger minder vaak te gebruiken door stofzuigen af te wisselen met handmatig vegen. Ewbank, Bissell en Beldray maken zowel handvegers als elektrische stofzuigers.

Duurzaamheid
We hebben alle rolvegers een extra punt gegeven voor duurzaamheid omdat het gebruik klimaatneutraal is. Het allergroenst is de stoffer en blik. Deze heeft alle voordelen van een rolveger en bovendien krijg je meer beweging tijdens het schoonmaken. Deze methode is natuurlijk beter geschikt voor harde vloeren dan voor tapijt en niet zo goed voor mensen met een allergie. De Numatic ERP180 (een elektrische stofzuiger) is gemaakt van tot 75% hergebruikte plastic onderdelen uit de auto-industrie en krijgt daarom een half punt extra.

Source data and research for these guides has been licensed from the Ethical Consumer Research Association. Brongegevens en onderzoek voor deze productbeoordelingen zijn gelicentieerd door de Ethical Consumer Research Association.  

Wil jij onderzoek naar Nederlandse bedrijven ondersteunen zodat we die kunnen toevoegen aan onze productbeoordelingen, steun dan ons werk als donateur.