Tablets en e-readers

De eerste smartphone, de 'Simon' van IBM, werd in 1994 gelanceerd. Het duurde 18 jaar voordat Fairphone met een duurzame telefoon kwam. Moeten consumenten even lang wachten voordat er een duurzame tablet op de markt komt? Als je Apples iPad uit 2010 als de eerste tablet ziet, kunnen we wachten tot 2028 voor er een 'eerlijke' tablet of e-reader is.

Op dit moment kunnen consumenten niet anders dan proberen onderscheid te maken tussen een aantal problematische merken. Deze website probeert u daarmee te helpen. We bespreken 15 van de belangrijkste fabrikanten van tablets, vooral de traditionele modellen die worden verkocht zonder een los toetsenbord. Er zijn ook een paar TCO-gecertificeerde modellen die worden geleverd met dergelijke toetsenborden. Daarna kijken we naar twee merken e-readers, waarbij Amazon vergeleken wordt met de naaste concurrent Kobo.

De milieu- en andere problemen die tablets oproepen lijken op die van mobiele telefoons en laptops, waarvan de productie vaak gepaard gaat met gebruik van conflictmineralen en giftige stoffen en slechte werkomstandigheden. Naast ethische kwesties die verband houden met de productie, zullen we ook de invloed van tablets op de ontwikkeling van kinderen en de veranderende markt van tablets bespreken.

De markt
Van alle mensen die een tablet hebben, heeft 39% een iPad. Dit percentage stijgt naar 44% voor dertigers en 54% voor twintigers. De helft van alle tabletbezitters gebruiken thuis liever hun smartphone, en dat percentage loopt op tot 72% voor dertigers. Babyboomers hebben vaker een tablet en geven daar thuis de voorkeur aan boven hun smartphone.

Ondanks de inspanningen van fabrikanten om tablets als mogelijke laptopvervangers neer te zetten, worden ze niet gezien als alternatief voor computers of telefoons en worden ze voornamelijk gebruikt voor mediaconsumptie.

Net als elders op deze website, geven we ook hier alternatieven voor producten van Amazon. Amazon verkoopt zowel een eigen tablet (de Fire) als een eigen e-reader (de Kindle). We roepen op tot een boycot van Amazon vanwege belastingontwijking en raden u aan geen van hun producten te kopen, maar te kiezen voor een van de merken die hierboven aanbevolen worden. Er zijn veel tablets van andere merken.

Hier vergelijken we Amazons Kindle e-reader met die van de naaste concurrent Kobo. Hoewel Kobo geen topscore haalt, wordt het bedrijf wel beter beoordeeld dan Amazon. Als je niet wilt kiezen voor Kobo, koop dan een tablet van een van de beter beoordeelde merken en gebruik deze als e-reader.

Milieurapportage en -beheer
We beoordeelden alle bedrijven op wat ze deden om hun eigen voetafdruk en de voetafdruk van hun leveranciers te verkleinen. De volgende bedrijven hebben onze beste beoordeling gekregen voor de manier waarop ze hun eigen emissies terugdringen en daarover rapporteren (met inbegrip van indirecte emissies in de productieketen en tijdens het gebruik van hun producten) en omdat ze zich tot doel stellen hun emissies te verminderen in overeenstemming met internationale overeenkomsten: Acer, Lenovo, Apple, Microsoft, HP, Amazon. Ongeveer de helft van de bedrijven kreeg onze slechtste beoordeling en slechts twee bedrijven (Asus en Samsung) kregen een gemiddelde beoordeling.

Conflictmineralen
Alle tablets bevatten tin, tantaal, wolfraam en goud, mineralen die grotendeels worden gevonden in de Democratische Republiek Congo (DRC) en de landen daaromheen. De winst uit de verkoop van deze mineralen draagt significant bij aan de financiering van de gewapende conflicten die het land sinds de jaren 90 teisteren. Daardoor is zeggenschap over deze mijnen op zich al een belangrijk militair doel.

Volgens onderzoek van de International Peace Information Service zijn bij 56% van de mijnen legereenheden of strijdgroepen aanwezig. Hierdoor moeten bedrijven ervoor zorgen dat hun geld niet gebruikt wordt om dergelijke conflicten mee te financieren. Op dit vlak zijn er enkele tekenen van positieve verandering. Sinds januari 2021 moeten bedrijven hun productieketens zo inrichten dat de mensenrechten nageleefd worden en voorkomen dat ze bijdragen aan conflicten. Importeurs zijn verplicht jaarlijks aan te geven dat ze hier zorgvuldig mee omgaan. Deze wetgeving is afgeleid van de Dodd-Frank Act die sinds 2010 in de VS van kracht is. Meer dan de helft van de bedrijven krijgt onze slechtste beoordeling inzake conflictmineralen. De uitzonderingen zijn:

• Beste beoordeling: Lenovo, Apple, Microsoft, HP
• Gemiddelde beoordeling: Acer, Asus, Samsung

Dwangarbeid door studenten
Kranten rapporteren vaak over schendingen van werknemersrechten in de techsector. Zo vaak dat het makkelijk wordt de individuen die uitgebuit worden door dit soort systemen niet meer te zien. Students and Scholars Against Corporate Misbehaviour (SACOM), een organisatie gevestigd in Hongkong, rapporteerde in 2017 dat Chinese studenten gedwongen werden om 'stages' te volgen bij grote leveranciers van techbedrijven.

Ze moesten 12 uur per dag werken, soms 's nachts, zonder de gebruikelijke bescherming die reguliere werknemers genieten. Ongeveer de helft van de werknemers in de Chongping-fabriek van Quanta Computer waren dergelijke 'stagiairs'. Het rapport noemde Apple, Acer, HP en Sony als klanten van Quanta. Een student (18) zei dat ze gedwongen werden te gaan. 'Elk semester worden nieuwe studenten gerekruteerd, maar onze campus is klein. Als er niet genoeg ruimte is in de klaslokalen of slaapzalen, dwingen ze ouderejaars om stage te lopen zodat nieuwe studenten in onze slaapzalen kunnen verblijven.'

Een andere, 16-jarige, stagiair zei: 'Als we weigerden [om stage te lopen], zouden we onze diploma's niet krijgen. Ook zouden onze voedsel- en woonkosten niet langer vergoed worden.' Techbedrijven hebben regelmatig te maken met dergelijke schendingen van werknemersrechten in hun productieketens. Het aantal gevallen kan afnemen als deze bedrijven duidelijke en robuuste processen voor het beheer van hun productieketens hebben, die transparant worden beheerd en regelmatig worden gecontroleerd. Maar dat is slechts zelden het geval.

We kijken naar de productieketen om zo bedrijven die dergelijke processen nog niet ontwikkeld hebben aan de kaak te stellen. In ons onderzoek kregen 12 bedrijven een slechtste beoordeling. Slechts 5 kregen een gemiddelde beoordeling: Acer, Lenovo, Apple, Microsoft en HP. Slechts een bedrijf kreeg een beste beoordeling: HP.

Gek genoeg betekent dit een aanzienlijke verbetering ten opzichte van de laatste keer dat we deze productcategorie bekeken (in 2016). Vijf bedrijven die toen de slechtste beoordeling krijgen, hebben deze nu verbeterd naar gemiddeld. Kinderen die kabels en andere elektrische componenten verbranden om er het plastic af te krijgen en de koperen bedrading terug te winnen. Bij deze verbranding komen er giftige stoffen in het milieu.

Giftige stoffen
Er worden veel chemische stoffen gebruikt bij de productie van elektronica. Hier richten we ons op drie daarvan: gebromeerde vlamvertragers (bfr's), polyvinylchloride (pvc) en ftalaten. Het gebruik van giftige stoffen zorgt voor verschillende gezondheidsproblemen. Werknemers worden blootgesteld aan kankerverwekkende stoffen. Diverse studies hebben een significant verhoogd risico aangetoond op longkanker, borstkanker en andere soorten kanker. Arbeiders worden ook blootgesteld aan stoffen die de vruchtbaarheid verminderen. Diverse studies laten zien dat deze de kans op spontane abortus en geboorteafwijkingen verhogen. Deze stoffen komen niet alleen vrij in de fabrieken waar elektronica wordt geassembleerd, maar kunnen ook tijdens het gebruik ervan vrijkomen. Giftige stoffen worden vaak gevonden in huisstof.

Het probleem van blootstelling tijdens het gebruik is echter niets vergeleken met de problemen aan het eind van de levensduur van producten. Als we onze spullen weggooien, vinden ze vaak hun weg naar stortplaatsen van elektronisch afval, die zich vooral bevinden in ontwikkelingslanden, met name in West-Afrika. Daar aangekomen, wordt elk verkoopbaar onderdeel uit het afval gehaald. Van kabels wordt zelfs de pvc-mantel afgebrand om het koper te winnen. Onderzoek laat zien dat er 'verhoogde concentraties zware metalen, dioxinen en andere gevaarlijke stoffen' zijn in stof, lucht, bodem, zoet water en sedimenten rond locaties [van elektronica-afval]'.

We verwachten van bedrijven dat ze duidelijk aangeven wanneer ze zullen ophouden deze stoffen te gebruiken en transparant zullen rapporteren over het gebruik ervan. Apple heeft wat dit betreft het voortouw genomen. Al in 2008 verwijderde Apple pvc en bfr's uit haar producten. Deze bevatten ook geen ftalaten. Dit is dus beslist mogelijk.

In de test krijgen slechts drie bedrijven geen puntenaftrek voor hun aanpak van giftige stoffen, omdat ze de beste beoordeling kregen: Apple, Microsoft en Nokia. Vijf anderen (Amazon, Lenovo, Samsung, Oppo en Acer) krijgen een gemiddelde beoordeling. De meerderheid, 9 bedrijven, krijgt een vol punt aftrek in de categorie vervuiling en giftige stoffen.

afbeelding: Kinderen die kabels en andere elektrische componenten verbranden om er het plastic af te krijgen en de koperen bedrading terug te winnen. Bij deze verbranding komen er giftige stoffen in het milieu.

Belastingontwijking
We hebben alle bedrijven beoordeeld op de waarschijnlijkheid van belastingontwijking. Helaas kreeg de grote meerderheid de slechtste beoordeling omdat ze twee of meer 'hoog-risico' dochterondernemingen hebben in landen die op dit moment gezien worden als belastingparadijzen. Geen enkel bedrijf krijgt een beste beoordeling. Nokia en BBK (Oppo en RealMe) krijgen een gemiddelde beoordeling. De rest krijgt de slechtste beoordeling inzake belastingmoraal.

TCO-gecertificeerde tablets
Kijk of een tablet het TCO Certified keurmerk heeft. TCO onderzoekt de maatschappelijke en milieuaspecten tijdens de levenscyclus van een product. Een product kan alleen het TCO-keurmerk krijgen als het voldoet aan veel criteria op het gebied van ontwerp en productie, waaronder werknemersrechten, conflictmineralen, gevaarlijke stoffen, de gezondheid en veiligheid van gebruikers, duurzaamheid en mogelijk hergebruik. Er worden geen e-readers genoemd op de TCO site. Alle gecertificeerde tablets staan hier.

Boycot van HP
Sinds 2014 rapporteren we over de boycot van techgigant Hewlett-Packard. Deze boycot begon als reactie op de cruciale rol die de technologie en software van HP had bij de ontwikkeling van het BASAL checkpointsysteem, dat door Israël wordt gebruikt om de bewegingen van Palestijnen in de gaten te houden.

In de tussentijd is Hewlett-Packard echter opgesplitst in twee afzonderlijke ondernemingen. Misschien in een poging om de reputatie op te vijzelen, werd de productie van consumentengoederen gescheiden activiteiten ten dienste van overheden en legermachten. Op de website van de BDS Movement staat dat deze organisatie de boycot van beide HP-bedrijven voortzet omdat 'de bedrijven voorzieningen, merken en productieketens delen en op allerlei manieren samenwerken. Beide dragen in hoge mate bij aan Israels apartheidsbeleid.'

HP is omschreven als de 'Polaroid van onze tijd', een verwijzing naar de wijdverspreide acties tegen het gebruik van Polaroid technologie door het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime voor zijn racistische paspoortsysteem. Toen Polaroid zich in 1977 uit Zuid-Afrika terugtrok, betekende dit een keerpunt in de internationale strijd tegen de apartheid. Naar aanleiding van de boycot heeft HP verklaard dat het zich 'sterk inzet voor maatschappelijk verantwoorde bedrijfsactiviteiten... Wij hebben een sterk mensenrechtenbeleid en houden ons aan de hoogste normen op het gebied van de mensenrechten... Het is niet ons beleid om partij te kiezen in politieke geschillen tussen landen of regio's.'

Greenpeace gids voor groene elektronica
Als u nog steeds overweegt een tablet te kopen, is de 'Guide to Green Electronics' van Greenpeace USA een nuttige hulpbron, hoewel deze sinds 2017 niet is bijgewerkt. Dit rapport beschrijft de transparantie, verdiensten en positieve invloed van 17 technologiebedrijven op drie gebieden die cruciaal zijn om de sector duurzaam te maken: emissiereductie door duurzame energie, hergebruik van materialen en uitbannen van gevaarlijke stoffen.

Het geeft elk bedrijf een score van A tot F voor elke categorie. Het houdt ook bij welke verplichtingen een bedrijf heeft aangegaan en of ze zich aan hun woord hebben gehouden. Van de hier besproken bedrijven scoorden Apple, HP en Dell het best en Amazon het slechtst. Samsung is de op een na grootste fabrikant van tablets na Apple, maar is sterk afhankelijk van fossiele brandstoffen. Het bedrijf gebruikte in 2016 meer dan 16.000 GWh energie, waarvan slechts 1% afkomstig was uit duurzame bronnen.

Kinderen zijn dol op tablets. We zijn waarschijnlijk allemaal wel eens verbaasd geweest als kinderen makkelijker en vaardiger blijken om te gaan met een tablet dan de meeste volwassenen. Volgens Ofcom is de tablet het op een na meest gebruikte apparaat onder kinderen (na de tv). Door de enorme toename van deze apparaten zijn ouders bezorgd over de invloed van de hoeveelheid schermtijd van kinderen in de vroege levensfase op leren, lichaamsbeweging en sociaal gedrag.

Er is veel onderzoek gedaan naar de invloed van tv-schermtijd op de ontwikkeling van jonge kinderen. Deze studies laten veelal zien dat overmatig gebruik schadelijk is voor het leren. Naar het gebruik van tablets is minder onderzoek gedaan, voornamelijk omdat het gebruik ervan bij kleuters pas rond 2013 sterk is toegenomen. De onderstaande grafiek laat zien dat het gebruik en bezit van tablets onder kinderen enorm is toegenomen. Maar het zou onverstandig zijn om de bevindingen over tv's toe te passen op tabletgebruik. In tegenstelling tot de tv is de tablet interactief en moeten er vaak problemen worden opgelost bij het gebruik.

infographic uit rapport: Children and parents: media use and attitudes report 2024

Uit een aantal voorlopige studies rond tabletgebruik door kinderen onder de 5 is gebleken dat verantwoord gebruik van tablets positieve effecten heeft op hun kennis en vaardigheden op het gebied van exacte vakken en taal. Hoewel uit ander onderzoek is gebleken dat kinderen moeite hebben om probleemoplossingsvaardigheden geleerd op een scherm toe te passen in de echte wereld. Bovendien moet worden opgemerkt dat er een gebrek is aan onderzoek naar de sociale en emotionele effecten van deze apparaten, die aanzienlijk kunnen zijn.

Elk onderzoek op dit gebied draait natuurlijk om gereguleerd en verantwoord gebruik. Het is hoogst onwaarschijnlijk dat kennis en vaardigheden op het gebied van exacte vakken en taal zouden verbeteren als kinderen tablets uitsluitend gebruiken om filmpjes te kijken. Veel ouders zijn vol lof over apps die speciaal voor kinderen zijn ontworpen. Britse ouders noemden allemaal de CBeebies apps van de BBC. Men vond dat deze apps veel aandacht besteden aan het oplossen van problemen en zo interactie en actief denken bevorderen.

Professor Lydia Plowman van de Universiteit van Edinburgh benadrukt dat moderatie en toezicht de belangrijkste factoren zijn om positieve interactie tussen kinderen en tablets te bevorderen. Toezicht is vooral belangrijk wanneer kinderen tablets gebruiken die zijn verbonden met internet. Veel ouders vechten dagelijks tegen de schermverslaving van hun kinderen. We spraken met Anthony, een vader van drie kinderen, over schermgebruik. Hij zei: 'Wat op het scherm verschijnt is junkfood voor de geest, het is makkelijk te consumeren maar daarna voel je je smerig.'

Hij meent dat kinderen elektronische apparaten vooral passief gebruiken en ze niet actief laten spelen of hun verbeelding stimuleert. Hij zei: 'Als ze actief spelen verbruiken kinderen meer energie en slapen ze daardoor beter. Terwijl ze door schermtijd geprikkeld raken.'

Boeken voor Kindle e-readers zijn alleen verkrijgbaar bij de online boekwinkel van Amazon. Kobo e-readers kunnen ook overweg met e-boeken van andere aanbieders. Als je een Kindle hebt en weg wilt bij Amazon, maar je wilt je bestaande e-boeken behouden, heb je een Android-tablet nodig of kun je de Kindle-app gebruiken op een tablet of smartphone.

Papier versus schermen
De verkoop van e-boeken neemt langzaam af. Consumenten lijken terug te keren naar gedrukte boeken of te kiezen voor luisterboeken, die steeds populairder worden. Over het geheel genomen zien wij dit als een positieve ontwikkeling. Hoewel e-lezers de noodzaak van het produceren van grote stapels papier wegnemen, lijkt dit over het geheel genomen geen rechtvaardiging voor de problematische aspecten van de productie van e-readers. Net als bij andere elektronica, worden problemen met conflictmineralen, giftige stoffen en de productieketen niet adequaat aangepakt door de bedrijven die het slechtst scoren in deze categorieën. Om nog maar te zwijgen van het feit dat deze markt wordt gedomineerd door Amazon, een onderneming waarvan de slechte belastingmoraal en schendingen van de werknemersrechten maar al te bekend zijn.

Alternatieven voor Amazon
Het vinden van alternatieven voor Amazon in de markten die het domineert, zoals die van e-readers, kan moeilijk zijn. Kobo, het op een na grootste merk e-readers, scoort beter dan Amazon. Wij raden je aan tweedehands boeken te kopen bij onafhankelijke boekhandels. Maar als e-boeken je voorkeur hebben, kun je een tweedehands of refurbished e-reader kopen of e-boeken lezen op je tablet als je die hebt.

E-readers en bibliotheken
Wie een tablet of e-reader gebruikt voor het lezen van boeken kan waarschijnlijk luisterboeken en e-boeken lenen van de openbare bibliotheek. De meeste openbare bibliotheken hebben contracten met leveranciers van e-boeken waardoor bibliotheekleden deze gratis kunnen downloaden. Sommige openbare bibliotheken lenen ook apparaten uit. Dat is handig als je er een wilt proberen om te zien of je graag leest op een tablet of e-reader.

Source data and research for these guides has been licensed from the Ethical Consumer Research Association. Brongegevens en onderzoek voor deze productbeoordelingen zijn gelicentieerd door de Ethical Consumer Research Association.  

Wil jij onderzoek naar Nederlandse bedrijven ondersteunen zodat we die kunnen toevoegen aan onze productbeoordelingen, steun dan ons werk als donateur.