Laptops

De afgelopen jaren is er een golf van publiek wantrouwen in technologiebedrijven geweest. Maar het zijn vaak digitale platforms zoals Facebook of Amazon, in plaats van fabrikanten van apparatuur, die de aandacht krijgen. De technologie-industrie zit echter vol met militaire onderzoekscontracten, agressieve asociale financiering, uitbuiting van werknemers, giftig e-waste en duurzaamheidskwesties. Onze beoordeling kijkt naar al deze onderwerpen in de zoektocht naar een ethische en milieuvriendelijke laptop.

De CO2-uitstoot: kunnen laptops klimaatvriendelijk zijn?
De wereldwijde IT-industrie produceert 272 miljoen laptops per jaar, waarbij de productie van elke laptop verantwoordelijk is voor gemiddeld 331 kg CO₂. De dagelijkse uitstoot per hoofd van de bevolking in Nederland is ongeveer 25 kg per dag, dus dit is ongeveer 13 dagen van je CO2-voetafdruk, gelijk aan een vlucht van Londen naar Rome. Uitstoot wordt geproduceerd in elke fase van de levenscyclus van een laptop: winning van grondstoffen, meerdere productiefasen, transport, gebruik en het afdanken.

De totale CO2-impact van de IT-sector is moeilijk te kwantificeren (deels omdat de industrie relevante gegevens geheimhoudt) en schattingen verschillen soms in ordes van grootte. De IT-sector is verantwoordelijk voor 2,5% van de wereldwijde uitstoot, maar verminderen de besparingen op efficiëntie die IT mogelijk maakt de totale CO2-voetafdruk van de wereld?

Alleen al door de complexiteit en de centrale rol van IT in de moderne wereld is het moeilijk te zeggen, maar de Jevons-paradox of het 'rebound effect' biedt een interessant gedachte-experiment. De paradox doet zich voor wanneer technologische vooruitgang de efficiëntie waarmee een hulpbron wordt gebruikt verbetert, maar de lagere gebruikskosten de vraag ernaar doen toenemen, waardoor elke vermindering in het gebruik van hulpbronnen teniet wordt gedaan.

IT-verbeteringen hebben enorme stappen in de energie-efficiëntie in talloze industrieën mogelijk gemaakt, maar dit heeft vervolgens een enorme toename van het gebruik mogelijk gemaakt. Technologische vooruitgang maakt data goedkoper, communicatie sneller en hardware krachtiger. Mensen en bedrijven verbruiken vervolgens meer gegevens en communiceren meer, en de industrie bedenkt steeds complexere producten en diensten, verzacht door de efficiëntiewinst. Daarom zal het beheersen van de vraag cruciaal zijn als de mensheid wil profiteren van het CO₂-besparingspotentieel van IT.

Voor individuele consumenten is het belangrijkste om minder te kopen en zoveel mogelijk levensjaren uit elk product te halen. De productiefase is, vanwege de hulpbronnen, verreweg het meest intensieve onderdeel van de levenscyclus van een laptop. Krachtigere laptops van hogere kwaliteit hebben misschien een iets hogere productievoetafdruk, maar dit wordt vaak gecompenseerd door hun langere levensduur. Het kopen van een gereviseerde of tweedehands laptop is altijd de optie met de laagste CO2-uitstoot en vraag bij het kiezen van een model naar de repareerbaarheid. De CO2-voetafdruk van een jaar gebruik van een MacBook Pro uit het middensegment (ervan uitgaande dat deze 4 jaar meegaat met een gemiddeld gebruik van 3 uur per dag) is als volgt berekend:

• 83% CO2 in de laptop
• 15% netwerk en datacenters
• 2% elektriciteitsverbruik

Afbeelding: verdeling carbon footprint van een Macbook. Gegevens uit het boek 'How bad are Bananas?' van Mike Berners-Lee. Afbeelding door Moonloft

Hoe milieuvriendelijk zijn laptopmerken?
Zes laptopbedrijven kregen onze beste beoordeling voor klimaatbeleid en -rapportage. Dat betekent dat ze gedetailleerde gegevens publiceerden over de uitstoot van verschillende onderdelen van hun bedrijf, bespraken hoe ze hun uitstoot hadden verminderd en in de toekomst zouden verminderen, en een doel hadden om hun totale uitstoot te verminderen in overeenstemming met het Science Based Targets-initiatief (SBTi).

De best beoordeelde merken voor klimaatbeleid waren:

• Acer
• Apple
• Dell
• Google
• HP
• Lenovo
• Microsoft

Gemiddeld beoordeelde merken voor klimaatbeleid:

• ASUS
• LG
• Samsung

Slechtst beoordeelde merken voor klimaatbeleid:

• Kader
• Huawei
• MSI

Worden er conflictmineralen gebruikt in laptops?
Alle laptops maken gebruik van mineralen, ook wel 3TG genoemd: tantaal, tin, wolfraam en goud. Deze mineralen vormen de onderdelen van laptops, mobiele telefoons en andere elektronische apparaten. Een groot percentage van deze mineralen is afkomstig uit de Democratische Republiek Congo (DRC), waar al tientallen jaren conflicten op kleine schaal plaatsvinden, wat heeft geleid tot de term 'conflictmineralen'.

In het rapport van 2022 van Electronics Watch werd de aandacht gevestigd op aanzienlijke problemen op het gebied van arbeidsrechten, gezondheid en veiligheid in verband met de mijnbouw. Ook het milieu lijdt hieronder, omdat de stoffen die worden gebruikt bij het wassen van coltan (tantaalerts) het watersysteem vervuilen en schadelijk zijn voor mens en dier. De exploitatie van de mineralen vernietigt ook ecosystemen en tast leefgebieden van wilde dieren aan. In 2021 werd in de EU nieuwe wetgeving van kracht die EU-bedrijven verplicht ervoor te zorgen dat 3TG-mineralen op verantwoorde wijze worden gewonnen.

Worden er schadelijke stoffen gebruikt in laptops?
Van verschillende stoffen die gebruikt worden bij de productie van laptops en andere elektronische apparaten is bekend dat ze giftig zijn voor de menselijke gezondheid en het milieu. Dit zijn onder andere polyvinylchloride (PVC), broomhoudende vlamvertragers en ftalaten. Ftalaten zijn een groep chemische stoffen die vaak worden gebruikt als weekmaker in PVC. Na verloop van tijd komen ze vrij uit plastic materialen. Ze worden in verband gebracht met een groot aantal gezondheidsproblemen die de lever, nieren, longen en voortplantingssystemen aantasten. BFR's en PVC worden bijzonder schadelijk nadat een apparaat is weggegooid, waarbij zeer giftige en kankerverwekkende dioxines vrijkomen als ze worden verbrand in verbrandingsovens of bij recyclingbedrijven.

Wat kun je doen om giftige stoffen in laptops te vermijden?
Let bij het kopen van een laptop op het TCO-Gecertificeerd-keurmerk. Dit keurmerk kijkt naar sociale en milieu-factoren in de levenscyclus van een product. Om het TCO-Gecertificeerd-keurmerk te krijgen, moet een product voldoen aan tal van criteria met betrekking tot zowel het ontwerp als de productie. Hieronder vallen criteria op het gebied van werknemersrechten, conflictmineralen, gevaarlijke stoffen, gezondheid & veiligheid van de gebruiker, duurzaamheid en recyclebaarheid.

Van de bedrijven in deze beoordeling hebben Acer, ASUS, Dell, Lenovo, HP en Samsung TCO-gecertificeerde laptops gemaakt. Deze merken kregen een positief duurzaamheidskeurmerk. Om erachter te komen of een specifiek model het keurmerk heeft, raden we je aan de 'Product Finder' op de TCO-Gecertificeerd-website te gebruiken.

Afbeelding: screenshot uit video over e-waste en telefoons, geldt ook voor laptops

Zijn er duurzame laptopopties?
Het grootste deel van de CO2-uitstoot vindt plaats bij de productie van de laptop. Als je echt een verschil wilt maken in de CO2-voetafdruk, kun je tweedehands kopen en de laptop zo lang mogelijk houden.
De levensduur van laptops kan varieren, afhankelijk van de oorspronkelijke kosten:

• kosten onder € 600 de gemiddelde levensduur is 2-4 jaar
• kosten tussen € 600 - € 900 de levensduur is 3-5 jaar
• kosten boven de € 900 is de levensduur 4-7 jaar.

iFixit beoordeelt apparaten op basis van hun repareerbaarheid. Voor laptops is Framework toonaangevend. Gereviseerde en tweedehands laptops zijn veel online te vinden, vaak met 12 maanden garantie. Als je niet in staat bent om het zelf te repareren, of om het lokaal te laten repareren, kun je hem doneren aan een lokale organisatie of liefdadigheidsinstelling. Ze hebben allemaal minimumspecificaties voor de apparatuur die ze accepteren, dus controleer dit online. Als je laptop het einde van zijn levensduur heeft bereikt, moet hij op de juiste manier worden weggegooid. Dit kan door het naar een erkend recyclingpunt of inzamelaar te brengen die het veilig kan afvoeren.

Ethisch beheer van productieketens in de technologische industrie
Uitbuiting en slechte arbeidsomstandigheden zijn diepgeworteld in de elektronicaproductie en de complexiteit van de productieketens betekent dat slecht gedrag enigszins verborgen kan blijven. Het is daarom extra belangrijk voor merken om een sterk beleid voor het beheer van de toeleveringsketen te hebben, evenals systemen om wanpraktijken op te sporen en te corrigeren. Alleen Dell kreeg echter onze beste beoordeling voor het beheer van de toeleveringsketen. Andere merken scoorden als volgt:

• Gemiddelde beoordeling voor beheer het toeleveringsketen: Acer, Apple, HP, Lenovo en Microsoft
• Slechtste beoordeling voor het beheer toeleveringsketen: ASUS, Framework, Google, Huawei, LG, MSI en Samsung.

Hoe eerlijk zijn de arbeidsomstandigheden bij leveranciers van elektronische apparatuur?
Het netwerk van leveranciers dat gebruikt wordt voor elektronische apparaten kan vele bedrijven in vele landen omvatten. Veel IT-merken voor consumenten, met name de Amerikaanse bedrijven, wijzen de assemblage van het eindproduct zelf ook toe aan andere bedrijven. Het grootste en meest in het oog springende bedrijf is Foxconn, dat het meest bekend staat om de assemblage van de iPhone van Apple, maar ook producten maakt voor veel andere klanten, waaronder Sony en Dell.

Foxconn heeft zijn hoofdkantoor in Taiwan en is de grootste particuliere werkgever op het Chinese vasteland. Het bedrijf heeft 12 productiefabrieken, waaronder een enorme vestiging in Shenzhen, bekend als Foxconn City, waar maar liefst 400.000 mensen werken. Een andere belangrijke fabrikant is Quanta Computers Inc, ook gevestigd in Taiwan maar voornamelijk actief in China, 's werelds grootste fabrikant van laptopcomputers.

De arbeidsomstandigheden in Chinese elektronicafabrieken kunnen slopend zijn en in 2010 haalde Foxconn City de krantenkoppen vanwege een golf van zelfmoorden onder arbeiders, waarbij zelfmoordnetten onder de daken werden gespannen. In recentere tijden zijn de omstandigheden voor arbeiders verslechterd door China's strenge en langdurige Covid-19 beperkingen. Onderzoek toont ook aan dat er binnen de ICT-industrie op grote schaal gebruik wordt gemaakt van Oeigoerse dwangarbeid. In de fabrieken krijgen Oeigoeren vaak - als ze al betaald worden - een fractie van wat hun Han-Chinese collega's krijgen. Verschillende mensenrechtengroeperingen roepen op om een einde te maken aan deze vorm van moderne slavernij.

Afbeelding van Pexels door Fauxels

Prijsvergelijking van laptops

Het meer repareerbare merk Framework heeft laptops die momenteel beginnen bij € 480 voor hun ‘Factory Seconds’ DIY-modellen, dit zijn nieuwe systemen die gebruikmaken van overtollige onderdelen. Deze worden echter niet geleverd met RAM-geheugen, opslagruimte, voedingsadapters, uitbreidingskaarten of een geïnstalleerd besturingssysteem. De goedkoopste ‘all-inclusive’ Framework-modellen beginnen bij € 1088.

Er zijn tal van redelijk krachtige laptops verkrijgbaar voor minder dan € 580. 

De TCO-gecertificeerde Expertbook-reeks van ASUS begint bij ongeveer € 447 en is blijkbaar gebouwd voor ‘militaire’ duurzaamheid. De Chromebook 314 van Acer is ook TCO-gecertificeerd en was op het moment van schrijven verkrijgbaar voor € 286. 

Een van de beste manieren om waar voor je geld te krijgen, is natuurlijk door tweedehands of refurbished apparaten te kopen. Het is vaak financieel gezien verstandiger om een model met betere specificaties te kopen dat een paar jaar oud is, dan een gloednieuw maar minder krachtig model voor dezelfde prijs. Controleer de garantie als je tweedehands of refurbished apparaten koopt.

Betalen techmerken hun eerlijke deel aan belasting?

Tijdens de Covid-pandemie beweerde de liefdadigheidsinstelling Action Aid dat armere landen jaarlijks tot wel € 2,5 miljard aan belastinginkomsten mislopen doordat grote bedrijven, waaronder Google en Microsoft, niet hun eerlijke deel betalen. In 2024 werd Apple door het hoogste Europese gerechtshof veroordeeld tot het betalen van € 13 miljard  aan achterstallige belastingen aan Ierland, waarbij de Europese Commissie Ierland beschuldigde van het geven van illegale belastingvoordelen aan Apple.

Belastingontwijking is systematisch

Hoewel bedrijven wel degelijk verantwoordelijk zijn om ervoor te zorgen dat ze de juiste belasting betalen, is het probleem ook structureel. In reactie op de uitspraak van 2024 over de belastingschuld van Apple aan Ierland verklaarde Tove Maria Ryding, een vertegenwoordiger van het European Network on Debt and Development:

"Ons belastingprobleem is meer dan alleen een rotte appel ... Wat we dringend nodig hebben, is een fundamentele hervorming die ons een belastingstelsel oplevert dat eerlijk, effectief, transparant en voorspelbaar is."

Beoordeling van het bedrijfsethos voor techmerken

Slechts zes bedrijven wisten een score van meer dan 0/100 te behalen voor bedrijfsethos. 

ACER, ASUS, LG, MSI en HONOR wisten slechts 10 punten te behalen, terwijl Framework 50/100 scoorde. 

Alle bedrijven behalve Framework kregen puntenaftrek omdat ze ofwel meer dan € 1 miljoen aan totale vergoeding betaalden aan hun best betaalde directeur, ofwel omdat ze hun beloningscijfers niet openbaar maakten.

In een rapport van Greenpeace uit 2020 werd Microsoft genoemd vanwege zijn talrijke contracten met olie- en gasbedrijven. Het is een van onze merken om te vermijden.

Zijn er ethische besturingssystemen voor laptops?
Terwijl er een scala aan laptopmerken is om uit te kiezen, zijn er minder opties als het gaat om de software waardoor computers kunnen functioneren - het besturingssysteem (of OS). In grote lijnen heb je vier keuzes voor een besturingssysteem voor laptops:

1. Microsoft Windows is het meest gangbaar. Het is vooraf geïnstalleerd op de meeste laptops, behalve die van Apple, en heeft het gemak dat de meeste gebruikers ermee vertrouwd zijn.
2. Apple MacOS draait alleen op door Apple gemaakte machines. Het heeft de reputatie minder foutgevoelig en minder kwetsbaar voor beveiligingsproblemen te zijn dan Windows, maar de machines van Apple zijn vaak duur en moeilijk te repareren als ze kapot gaan.
3. Google ChromeOS is een recentere toevoeging aan de markt en is voornamelijk gebaseerd op de Chrome webbrowser en het concept dat het eenvoudiger is en minder rekenkracht vereist dan de andere besturingssystemen. Het heeft echter niet zo'n groot aanbod aan programma's om te installeren. Laptops met ChromeOS staan bekend als Chromebooks.
4. Linux is een vrij en open-source besturingssysteem met de reputatie krachtig en veilig te zijn. Het wordt geleverd in een groot aantal 'distributies' (vormen), die gebouwd zijn op dezelfde kerncomponenten. Linux vereist over het algemeen iets meer technische kennis om te installeren en om ermee overweg te kunnen (hoewel dit steeds minder het geval is naarmate het systeem zich verder ontwikkelt). Twee populaire distributies voor gelegenheidsgebruikers en beginners zijn Ubuntu en Mint, die gratis kunnen worden gedownload en geïnstalleerd op de meeste computer waarop ook Windows kan draaien; een geweldige keuze voor wie probeert te ontsnappen aan de tirannie van de techgiganten uit Silicon Valley! (Bovendien bespaart het geld om een laptop zonder OS te kopen.)

Tablets zijn momenteel meestal beperkt tot het triopolie Windows/Apple iOS/Android (ontwikkeld door Google). Er zijn enkele Linux-ports beschikbaar voor Android- en Windows-tablets, maar deze vereisen over het algemeen nogal wat doe-het-zelf-knutselwerk.

Vertaald op 28 februari 2025

Bijgewerkt op 27 februari 2026

Source data and research for these guides has been licensed from the Ethical Consumer Research Association. Brongegevens en onderzoek voor deze productbeoordelingen zijn gelicentieerd door de Ethical Consumer Research Association.  

Wil jij onderzoek naar Nederlandse bedrijven ondersteunen zodat we die kunnen toevoegen aan onze productbeoordelingen, steun dan ons werk als donateur.