AI-aanbieders vergelijken. Ontdek of er verantwoorde AI-bedrijven zijn.

Voor de meeste gebruikers betekent een AI-tool een Large Language Model (LLM) zoals ChatGPT, waarmee je lijkt te kunnen praten en dat je van alles kunt vragen. En dat altijd vriendelijk blijft. Dergelijke chatbots ‘denken’ echter niet: ze gebruiken patronen uit gigantische datasets om hun antwoord woord voor woord op te bouwen. Voorstanders van AI claimen dat het de maatschappij op revolutionaire wijze zal veranderen. AI-tools worden al zeer veel gebruikt, op allerlei terreinen, bijvoorbeeld door callcenters en voor klantenservice.
AI heeft zeker voordelen: het kan je allerlei saai werk uit handen nemen of versnellen, bijvoorbeeld (internet)bronnen opsporen in een fractie van de tijd die je zelf nodig zou hebben. Live transcriptie van teksten kan een uitkomst zijn voor mensen met een beperking. En neurodiverse personen hebben soms meer plezier in hun werk als ze met AI-tools kunnen werken.
AI brengt echter ook problemen met zich mee. Chatbots kunnen ‘hallucineren’ en daardoor de plank volledig misslaan. Ze verzinnen feiten en juridische precedenten en redeneren soms zeer onlogisch. Ze zijn verder niet neutraal: aangezien LLM’s getraind worden met internetdata, absorberen en versterken ze bestaande maatschappelijke vooroordelen (zoals racistische of seksistische stereotypen).
Omdat chatbots de gebruiker steeds een goed gevoel proberen te geven, bestaat het gevaar dat sommige mensen alleen nog maar met hun chatbot ‘praten’ en in isolement raken. Volgens critici doen veel aanbieders op dit gebied te weinig.

De ontwikkeling van LLM’s wordt gedomineerd door een handjevol Chinese en Amerikaanse Big Techbedrijven, die zo langzamerhand even machtig zijn als staten. Ze doen nauwelijks aan zelfregulering en proberen politici te beïnvloeden door middel van lobbying en donaties. Ze proberen elkaar allemaal de loef af te steken, waarbij het snel op de markt brengen van de nieuwste producten gaat boven veiligheid of verantwoord handelen.

AI-tools kunnen privacy niet echt garanderen. E-mail of chats tussen mensen kan versleuteld zijn, maar AI moet onze vragen kunnen ‘lezen’ om antwoord te kunnen geven. In 2024 nam de EU de AI Act aan, die transparantieregels bevat voor het openbaar gebruik van AI, individuen rechtsbescherming biedt en schadelijke praktijken verbiedt zoals onbewuste manipulatie, uitbuiting van kwetsbare groepen, en (biometrische) stereotypering. Zo moet met AI gemaakt materiaal een label krijgen. In 2025, voordat de wet van kracht was geworden, stelde de Europese Commissie wijzigingen voor die de implementatie zouden vertragen tot eind 2027 en het makkelijker zouden maken om datasets voor AI-training te gebruiken zonder uitdrukkelijke toestemming. De Commissie verklaarde dat deze veranderingen nodig waren om de EU concurrerend te houden op het gebied van AI. Critici omschrijven dit als toegeven aan Big Tech. Amnesty International is bezorgd dat de voorgestelde wijzigingen een voorbode zijn van meer verslechteringen, bijvoorbeeld het uitkleden van andere wetten zoals de Digital Services Act (DSA) en de Digital Markets Act (DMA) die burgers beschermen tegen de invloed van Big Tech.
Om te komen tot onze Privacy-score, vergelijken we de aanbieders op de volgende punten:

• worden conversaties met de chatbot gebruikt om modellen te trainen?
• worden conversaties bewaard op de servers van de aanbieder?
• kan de aanbieder conversaties lezen?
• is de tool open source?

Lumo AI en Thaura krijgen de maximale score voor privacy. Slechts één bedrijf scoort redelijk: Mistral (Vibe, voorheen Le Chat). Alle andere scoren slecht tot zeer slecht.
AI wordt ook op grote schaal ingezet om burgers in de gaten te houden en internetcensuur te plegen in tal van landen, waaronder het VK, de VS en China. Amerikaanse bedrijven als Palantir en Babel Street spelen hierin een belangrijke rol.

Volgens het Stockholm International Peace Research Institute zijn grote AI-aanbieders niet langer tegen het militaire gebruik van hun systemen. Dit betekent dat de gigantische bedragen voor ontwikkeling en training van LLM’s en de bouw en exploitatie van datacenters nu deels uit militaire fondsen worden gefinancierd. Dit alles met het doel om de ‘AI-wedloop’ te winnen: welk bedrijf of bedrijven blijven overeind en gaan uiteindelijk geld verdienen aan AI?
Bijna alle AI-aanbieders die we hier bespreken, hebben banden met strijdkrachten of de wapenindustrie. Google heeft zijn beleid gewijzigd van de belofte om geen schade aan te richten naar het standpunt dat in een veranderende wereld, AI de nationale veiligheid moet beschermen. OpenAI (eigenaar van ChatGPT) verwijderde begin 2024 stilletjes een verbod op het gebruik van haar producten voor militair gebruik en oorlogsvoering. In februari 2026 tekende het bedrijf een overeenkomst die het Amerikaanse Ministerie van Defensie toestaat om haar AI-tools te gebruiken voor ‘alle rechtmatige doeleinden’. Topman Sam Altman gaf privé toe dat het bedrijf niet kan controleren hoe het Pentagon haar systemen inzetten nadat toegang was verleend.
Alleen Thaura verklaart expliciet geen militaire opdrachten aan te nemen en krijgt dus de maximale score in deze categorie. Proton heeft geen beleid op dit gebied en krijgt 8 punten, Perplexity 4, en Claude 1. Alle andere bedrijven scoren 0.

Ontslagrondes en onzekere arbeid in het mondiale Noorden
Veel bedrijven ontslaan werknemers omdat AI het mogelijk maakt met minder mensen hetzelfde werk te doen; althans, dat beweren eigenaren en management. Het is niet altijd duidelijk of dit werkelijk komt door toegenomen efficiëntie of dat het een bezuinigingsmaatregel is. Dit betreft gebieden als klantenservice, administratie, softwareontwikkeling, marketing, contentproductie en financiële en juridische dienstverlening en treft zowel vaste krachten als freelancers. Werknemers zijn soms bang dat ze eerst AI-tools moeten trainen en dan ontslagen worden.
Ook creatief werk lijkt door AI te worden overgenomen. Bovendien is veel AI getraind met behulp van de producten van kunstenaars zonder hun toestemming en zonder vergoeding.
Het is echter ook mogelijk dat er banen bijkomen: het gebruik van AI moet getraind worden en de uitvoer moet gecontroleerd worden, zeker in gevoelige sectoren zoals de gezondheidszorg en het bankwezen.

Werknemers in het mondiale Zuiden
AI is mogelijk door de inspanningen van vele duizenden slecht betaalde werknemers in het mondiale Zuiden met onzekere arbeidscontracten. Ze schonen de datasets op en voorzien ze van aantekeningen om het model verder te trainen. Ze beoordelen ook de uitvoer en controleren of de systemen schadelijke of onjuiste reacties produceren. Zonder deze arbeid zouden veel van de populairste AI-tools van vandaag simpelweg niet functioneren. Recent onderzoek heeft aangetoond dat grote Big Tech-bedrijven zoals Amazon, Google, Meta, Microsoft en Nvidia dit werk uitbesteden aan tientallen onderaannemers, waardoor ze zelf de verantwoordelijkheid voor eventuele slechte arbeidsomstandigheden kunnen afschuiven. Door strakke deadlines, prijsdruk en plotselinge contractannuleringen kunnen werknemers van de ene op de andere dag zonder werk komen te zitten. In sommige gevallen zijn AI-bedrijven onmiddellijk van onderaannemer gewisseld nadat werknemers succesvol campagne voerden voor een hoger loon.
De menselijke tol van dit systeem werd wereldwijd zichtbaar door rapportages over de ontwikkeling van ChatGPT door OpenAI. Om de modellen minder toxisch te maken, heeft het bedrijf de taak van contentmoderatie uitbesteed aan Keniaanse werknemers in dienst van Sama, een Amerikaans bedrijf. Werknemers verdienen volgens rapporten vaak minder dan 2 euro per uur om materiaal met daarin bijvoorbeeld grafisch geweld, seksueel misbruik en zelfbeschadiging te bekijken en te beoordelen. Dit leidde bij sommige van hen tot blijvende psychische schade.
Onderzoek heeft ook aangetoond dat werknemers in landen als Kenia en de Filipijnen vaak aanzienlijk slechtere omstandigheden ervaren dan werknemers die vergelijkbare taken uitvoeren in het mondiale Noorden, ondanks dat zij voor dezelfde AI-tools dezelfde werkzaamheden verrichten.

De milieukosten van AI worden vaak versluierd doordat het gepresenteerd wordt als een digitale dienst zonder impact. In werkelijkheid wordt elke vraag of opmerking van de gebruiker verwerkt door datacenters die een groot beslag leggen op energie, water, land, en grondstoffen. Wat bedrijven hieraan proberen te doen blijft grotendeels onduidelijk. Het best presterende bedrijf scoort maar 2 punten op het gebied van milieurapportage.
Omdat datacenters dag en nacht in bedrijf zijn en steeds grotere modellen trainen en draaien, verbruiken ze grote hoeveelheden elektriciteit. In 2024 verbruikten datacenters in Nederland 4,2% van het totale electriciteitsverbruik, gelijk aan het verbruik van bijna 2 miljoen woningen. Verwacht wordt dat dit verbruik sterk zal stijgen naarmate AI steeds meer gebruikt wordt. Veel van deze stroom zal geleverd worden door het openbare net, dat in Nederland toch al onder druk staat. Bovendien zal dit gepaard gaan met zeer veel CO2-uitstoot. In de VS is de uitschakeling van kolencentrales vertraagd door de grotere vraag door AI.
Het koelen van datacenters vereist enorme hoeveelheden zoet, schoon water, dat meestal onttrokken wordt aan openbare watervoorraden. Huishoudens zullen mogelijk meer moeten gaan betalen voor water omdat waterbedrijven hogere kosten moeten maken om aan de toegenomen vraag te voldoen. Ook de landbouw, lokale ecosystemen en bredere economische stabiliteit kunnen meer onder druk komen te staan.
Datacenters nemen ook veel grond in beslag. Zogenaamde hyperscale datacenters kunnen wel 10 hectare grond beslaan (± 13 voetbalvelden). En er worden er steeds meer gebouwd.
De inrichting van datacenters vraagt om enorme hoeveelheden hardware dat ook allemaal geproduceerd moet worden. De vraag naar geheugenchips vanuit AI-bedrijven is zo groot, bijvoorbeeld, dat de prijs van deze chips sterk is gestegen.

Geen enkele AI-aanbieder kan zich geheel onttrekken aan de economische wetmatigheden die de techindustrie met zich meebrengt: wereldwijde toeleveringsketens, grootschalig gebruik van grondstoffen en bedrijfsmodellen waarin het afleggen van verantwoording slechts een kleine rol speelt.
Een deel van het probleem ligt in het trainen van de AI-modellen. Dit vergt gigantische rekenkracht, met de bijbehorende milieubelasting en mogelijke uitbuiting van werknemers. Ook al nemen de bedrijven die goed scoren, zoals Thaura en Lumo AI, stappen om deze effecten te reduceren, ze blijven deel uitmaken van dit systeem. Gebruik van AI houdt dit systeem en de problemen ervan in stand. Daarom adviseren we om AI zo min mogelijk te gebruiken. Wil je dat toch doen, gebruik dan de aanbieders die we aanraden. Of onderzoek of je een LLM lokaal kunt draaien op je eigen computer.

Vertaald op 17 augustus 2026

Source data and research for these guides has been licensed from the Ethical Consumer Research Association. Brongegevens en onderzoek voor deze productbeoordelingen zijn gelicentieerd door de Ethical Consumer Research Association.  

Wil jij onderzoek naar Nederlandse bedrijven ondersteunen zodat we die kunnen toevoegen aan onze productbeoordelingen, steun dan ons werk als donateur.