Wasmiddelen

Er zijn veel dingen waar je rekening mee moet houden als je zo milieuvriendelijk mogelijk wilt wassen. In deze beoordeling richten we ons op de ethische en duurzaamheidsaspecten van wasmiddelen en de bedrijven die ze produceren. Hierbij zijn de volgende vragen van belang:

• Is het wasmiddel vegan?
• Is het dierproefvrij?
• Zit het in een plastic verpakking?
• Kun je navullingen van dit middel kopen?
• Wat is het beste: wasdoekjes, vloeibaar wasmiddel of waspoeder?
• Zitten er chemicaliën in?
• Zitten er polymeren of microplastics in?

De belangrijkste ethische issues bij wasmiddelen zijn schadelijke ingrediënten, dierlijke ingrediënten, dierproeven en verpakkingen voor eenmalig gebruik. Gelukkig zijn er veel merken die zich inzetten om deze zaken aan te pakken, dus er zijn genoeg mogelijkheden om uit te kiezen.

We duiken altijd diep in de geschiedenis van de bedrijven achter de merken. Daardoor ontdekten we dat verschillende van de grotere merken betrokken waren bij mogelijke belastingontduiking, buitensporige beloningen of de ontwikkeling van fossiele brandstoffen. Een nieuwe toevoeging aan de beoordeling is INEOS, dat sinds kort in de handel is verschenen. INEOS is echter geschaard onder de te vermijden merken, onder andere vanwege zijn betrokkenheid bij de petrochemische industrie. 

Sinds we voor het laatst naar waspoeder en wasmiddel hebben gekeken, zijn wasvellen veel populairder geworden. Dit zijn dunne velletjes wasmiddel die je rechtstreeks in de trommel van je machine kunt leggen. Ze worden verkocht door Earth Breeze, Homethings en OceanSaver. We onderzoeken hoe eerlijk en duurzaam ze zijn.

Wij raden aan om poeder of vloeibaar te kopen – beide zijn goede keuzes. 

De meeste navulopties zijn vloeibaar, hoewel sommige merken ook poedernavullingen aanbieden. Poeders worden vaak geleverd in plasticvrije verpakkingen en zijn geconcentreerder dan vloeibare wasmiddelen, omdat ze geen water bevatten. 

Pods/capsules en wasvellen zijn misschien licht en handig, maar ze bevatten vaak slecht biologisch afbreekbare vloeibare polymeren zoals polyvinylalcohol, ook bekend als PVA of PVOH. Polyvinylalcohol is een soort plastic, dus het komt nogal misleidend over wanneer merken ‘plasticvrij’ als belangrijk verkoopargument gebruiken, terwijl ze ondertussen deze controversiële stof gebruiken. Verderop in deze beoordeling gaan we dieper in op kunsstofhoudende ingrediënten.

Op zich is het goed dat merken die capsules en pods verkopen geen plastic verpakkingen gebruiken, maar de regelmatige levering van deze producten zorgt toch voor een forse milieu-impact vanwege de voortdurende leveringen en de vele verpakkingen, zelfs als die niet van plastic zijn. Het is daarom beter om een navulstation in de buurt te zoeken of in bulk te kopen, als dat mogelijk is.

Biologische wasmiddelen bevatten enzymen die eiwitten, zetmeel en vet afbreken, waardoor ze hardnekkige vlekken effectiever kunnen verwijderen dan niet-biologische wasmiddelen. Moderne niet-biologische wasmiddelen werken echter ook heel goed, zelfs bij lage temperaturen.

Biologische wasmiddelen zijn al tientallen jaren in gebruik, maar er is nog steeds discussie over de vraag of ze schadelijk kunnen zijn voor de huid, vooral bij jonge kinderen en mensen met een gevoelige huid. Er wordt wel gesuggereerd dat de recente toename van allergische aandoeningen te maken heeft met het gebruik van wasmiddelen, en dan met name van biologische wasmiddelen, die enzymen bevatten. Maar dit is nog niet afdoende bewezen. Kijk dus maar wat voor jou het beste werkt.

Vanuit milieuoogpunt is hergebruik beter dan recycling. Wij raden aan om een verpakking opnieuw te gebruiken door deze bij een plaatselijk navulstation te laten bijvullen. Dit minimaliseert niet alleen het gebruik van wegwerpverpakkingen, maar helpt ook de lokale economie draaiende te houden. Veel van onze aanbevolen merken leveren schoonmaakproducten aan navulstations die vaak te vinden zijn in zero waste-winkels of natuurvoedingswinkels.

Als dit voor jou niet mogelijk is, dan is kopen in bulkverpakking een goed alternatief, vooral als het gaat om een van onze aanbevolen merken die de bulkverpakking na gebruik weer terugnemen. Al onze aanbevolen merken bieden deze service, behalve: Friendly Soap, dat plasticvrije verpakkingen gebruikt; Smol, dat wasmiddel in kartonnen navulzakken van 2 x 500 ml verstuurt; en Sonett, dat in bulk kan worden gekocht, maar waarvan het terugnameprogramma momenteel alleen in Duitsland beschikbaar is.

Alle wasmiddelmerken zijn beoordeeld op hun verpakkingsbeleid, en dan vooral op het gebruik van wegwerpplastic. We hebben gekeken hoe merken de verpakking van hun producten hebben verminderd, en wat ze doen om tertiaire verpakkingen (de verpakkingen in hun eigen bedrijfsvoering, die de consument niet ziet) en de verpakkingen die door hun leveranciers worden gebruikt, te verminderen. 

Om de hoogste score (10) te behalen, moesten bedrijven op alle niveaus hun verpakkingen verminderen. De merken die in deze categorie het hoogst scoorden waren:

• 10 punten: Fill Refill, Friendly Soap, SESI, Smol, Sonett
• 9 punten: Greenscents, Miniml
• 8 punten: Bio-D
• 7 punten: Faith in Nature
• 6 punten: Ecoleaf (Suma), Homethings, OceanSaver

Uit bovenstaande lijst blijkt dat veel bedrijven nog niet veel doen om verpakkingen te verminderen of over te stappen op alternatieven voor plastic. 

Sommige merken scoorden zelfs geen enkel punt in deze categorie. De bedrijven die het slechtst scoorden op het gebied van verpakkingen, en 0 punten kregen, waren:

• Astonish
• INEOS
• McBride (Clean n Fresh, Surcare)
• Procter & Gamble (Ariel, Bold, Daz, Lenor)
• Unilever (Comfort, Persil, Surf)

Verschillende van de beoordeelde bedrijven zijn veganistisch. Ze hanteren het strengste beleid op het gebied van dierproeven. Andere merken maken weliswaar ook vegan producten, maar zijn vegetarisch. En dan zijn er nog merken die wel vegan producten maken, maar deze merken zijn eigendom van merkfabrikanten die niet veganistisch of vegetarisch zijn en die dierproeven uitvoeren.

Veganistische bedrijven en merken

De volgende bedrijven zijn volledig vegan:

• Astonish
• ATTITUDE
• Bio-D
• Faith in Nature
• Fill Refill
• Friendly Soap
• Greenscents
• Homethings
• Kit & Kin
• Miniml
• Smol
• Splosh

Vegetarische merken

De merken SESI en ecoleaf zijn veganistisch, maar eigendom van bedrijven die ook vegetarische producten verkopen. (Het enige niet-veganistische product dat SESI verkoopt, zijn melkchocoladeknopen van Chocolate & Love, die SESI in het groot verkoopt.)

Niet-vegetarische eigenaren van veganistische merken

De merken Ecover en Method zijn veganistisch, maar ze zijn eigendom van SC Johnson, dat dierproeven uitvoert.

De volgende merken zijn gecertificeerd als dierproefvrij voor al hun producten:

• Astonish
• Bio-D
• ecoleaf
• Ecover
• Faith in Nature
• Fill Refill
• Friendly Soap
• Greenscents
• Homethings
• Method
• Smol
• Splosh

Attitude, Kit & Kin en Miniml waren ook ‘dierproefvrij’, maar ze hadden geen officieel keurmerk.

SESI was niet gecertificeerd, maar kreeg wel de hoogste score voor zijn beleid ten aanzien van dierproeven.

Om de volledige score te behalen in de categorie dierenwelzijn, moest een bedrijf gecertificeerd diervriendelijk zijn (een vaste einddatum hanteren) en geen dierlijke ingrediënten gebruiken. 

Hieronder geven we aan welke merken 5 of meer punten behaalden en welke keurmerken ze gebruikten:

10/10:

Astonish, Bio-D, Faith in Nature, Fill Refill, Friendly Soap, Greenscents, Homethings, SESI, Smol en Splosh: Leaping Bunny-gecertificeerd en vrij van dierlijke ingrediënten.

8/10

Earth Breeze: Peta-gecertificeerd (geen vaste einddatum) en vrij van dierlijke ingrediënten.

7/10:

• Attitude, Kit & Kin, Miniml: ‘Cruelty free’, maar zonder certificering, geen dierlijke bestanddelen.
• Ecoleaf (Suma): had een vaste einddatum voor alle eigen merkproducten en vereiste dat alle verkochte huishoudelijke artikelen en cosmetica gecertificeerd 'Cruelty free' waren. Suma is een vegetarisch bedrijf. Het verkocht weliswaar een aantal dierlijke producten zoals zuivel, eieren en honing, maar 90% van de producten is veganistisch en alle Ecoleaf-producten hebben het vegan keurmerk.
• OceanSaver: ‘Cruelty free’, maar geen keurmerk (hoewel de aanvraag hiervoor in behandeling was), geen dierlijke bestanddelen.

5/10:

• Ecover & Method: allebei Leaping Bunny-gecertificeerd als dierproefvrij en vrij van dierlijke bestanddelen, maar ze verloren punten vanwege hun moederbedrijf SC Johnson.
• Ecozone: Leaping Bunny-gecertificeerd als dierproefvrij en vrij van dierljke ingrediënten, maar het verloor punten omdat het deel uitmaakt van een investeringsmaatschappij die geen beleid had op dit punt en die investeerde in gezondheidszorg en geneesmiddelenonderzoek, waarbij een groot risico op dierproeven bestaat.
• Sodasan: had een beleid om niet op dieren te testen en de meeste producten waren ook veganistisch gecertificeerd, behalve één, dat het dierlijke derivaat ‘Fel Tauri’ (ossengal) poeder bevatte.
• Sonett: had een beleid om niet op dieren te testen, maar zonder vaste einddatum. Bovendien gebruikte het een kleine hoeveelheid dierlijke ingrediënten in enkele producten, hoewel de meeste wasmiddelen veganistisch gecertificeerd waren.

We onderzochten welke bedrijven actief schadelijke bestanddelen zoals triclosan, ftalaten, parabenen en formaldehyde vermijden. Er zijn nog andere potentieel schadelijke ingrediënten, maar als een bedrijf deze vier heeft uitgesloten, is dit een goede indicatie dat een bedrijf veiligheid hoog in het vaandel heeft staan.

Al onze 'beste koop'-merken (behalve Faith in Nature) hebben deze vier ingrediënten uitgesloten. Faith in Nature verloor alleen punten omdat het niet expliciet aangaf geen formaldehyde te gebruiken, maar op de website werden geen producten gevonden die formaldehyde bevatten.

PVA en microplastics

In de categorie 'schadelijke ingrediënten' kregen bedrijven ook punten voor het uitsluiten van microplastics. Microplastics kunnen schadelijk zijn voor de gezondheid van mens en dier. Ze kunnen vast en niet biologisch afbreekbaar zijn, of vloeibaar en slecht biologisch afbreekbaar. We zochten naar bedrijven die beide uitsluiten.

Er bestaat discussie over de vraag of polyvinylalcohol (ook bekend als PVA en PVOH) wel of niet biologisch afbreekbaar is en in hoeverre het schadelijk is. Maar de campagne 'Beat the Microbead' vermeldt PVA in haar rode lijst van ingrediënten die synthetische polymeren bevatten, en deze worden algemeen beschouwd als microplastic ingrediënten.

De 'Environmental Coalition on Standards' (ECOS) voert campagne tegen het gebruik van biologisch afbreekbare kunststoffen en stelt dat deze:

"... in de natuurlijke omgeving vergelijkbare gevaren opleveren als kunststoffen, en de testmethoden voor biologisch afbreekbare kunststoffen weerspiegelen nog niet het werkelijke gebruik of de actuele milieuomstandigheden.”

Ruta Almedom, hoofd Wetenschap bij CodeCheck (dat is een onafhankelijke productscanner, verkrijgbaar als app) stelde eveneens dat PVA niet kan worden beschouwd als gemakkelijk biologisch afbreekbaar. Om die reden hebben we punten afgetrokken bij bedrijven die PVA gebruikten. Dit betreft de volgende merken: Astonish, Bio-D, Earth Breeze, Homethings, OceanSaver, Smol en Suma. Andere merken, Attitude en Kit & Kin, kregen ook puntenaftrek omdat ze vaatwastabletten verkochten met "in water oplosbare” verpakkingen, die volgens ons gemaakt waren van PVA.

Homethings had een pagina op zijn website waarop de PVA-discussie werd besproken, maar promootte zijn producten wel als “plasticvrij”.

Andere bedrijven die volgens de rode lijst van Beat the Microbead vloeibare polymeren gebruikten, waren Ecozone, INEOS en SC Johnson (eigenaar van Ecover en Method). 

Parfum en geurstoffen

In de meeste reguliere wasmiddelen worden synthetische geurstoffen gebruikt. Het woord ‘Geurstof’ of ‘Parfum’ op een etiket staat voor een niet nader gespecificeerd mengsel van verschillende geurchemicaliën en ingrediënten, waaronder mogelijk hormoonverstorende ftalaten, synthetische muskus en ethyleenoxide. Geparfumeerde mengsels worden ook in verband gebracht met allergieën, huidontstekingen en ademhalingsproblemen. Alternatieve producten zijn doorgaans geurvrij of ze bevatten etherische oliën.

Oppervlakteactieve stoffen en biologische afbreekbaarheid

Oppervlakteactieve stoffen zijn het belangrijkste actieve ingrediënt in wasmiddelen. Ze zorgen ervoor dat vuil in het water blijft zweven. Oppervlakteactieve stoffen kunnen worden gemaakt van plantaardige oliën zoals palmolie of kokosolie, of ze worden samengesteld uit afvalstoffen van de aardolie-industrie.

De EU-wetgeving schrijft voor dat oppervlakteactieve stoffen die in huishoudelijke wasmiddelen worden gebruikt, aeroob biologisch afbreekbaar moeten zijn (dat wil zeggen dat ze biologisch kunnen worden afgebroken in aanwezigheid van zuurstof) en bovendien binnen 28 dagen voor 60% afgebroken moeten zijn. Oppervlakteactieve stoffen op basis van aardolie kunnen deze test doorstaan.

Bedrijven als Bio-D, Greenscents en Sodasan gebruiken uitsluitend plantaardige oppervlakteactieve stoffen die gemakkelijk biologisch afbreekbaar zijn, wat betekent dat ze binnen korte tijd volledig worden afgebroken. Aangezien plantaardige oppervlakteactieve stoffen kunnen worden gewonnen uit palmolie, is het belangrijk om te controleren hoe bedrijven deze palmolie inkopen. 

Palmolie is controversieel vanwege het verband met ontbossing en slechte arbeidsomstandigheden. Veel consumenten willen het volledig vermijden, terwijl anderen zich richten op producten met gecertificeerde ‘duurzame’ palmolie.

In 2021 scherpten we onze beoordeling van palmolie aan. Sindsdien heeft geen enkel groot bedrijf dat palmolie gebruikt goede score behaald in deze categorie. Zelfs bedrijven die alle palmolie-ingrediënten laten certificeren, klachten in hun toeleveringsketen openbaar maken en aangeven bij welke producenten ze inkopen, voldoen nog steeds niet aan alle eisen. We hebben nog geen producenten gevonden die de NDPE-maatregelen strikt hanteren, en dus voldoen aan ‘No Deforestation, No Peat and No Exploitation’ (geen ontbossing, geen veen en geen uitbuiting).

Dit was het geval bij drie van de grootste bedrijven in deze gidsen, Procter & Gamble, Reckitt Benckiser en Unilever. Die kregen bovendien zware kritiek van derden met betrekking tot hun palmolieketens waardoor ze punten verloren.

Hoe scoren merken op het gebied van palmolie?

Greenscents was het enige bedrijf dat volledig palmolievrij was.

De meeste bedrijven in onze wasmiddelengidsen hadden al hun palmolie-ingrediënten gecertificeerd, inclusief alle of de meeste derivaten.

We hebben de volgende beoordeling toegepast voor palmolie indien volledig gecertificeerd:

• merken met een omzet van meer dan 115 miljoen euro per jaar scoorden 4 (van de 10)
• merken met een omzet tussen 11 miljoen en 115 miljoen euro scoorden 6,
• en merken met een omzet van minder dan 11 miljoen euro scoorden 8 punten.

Bedrijven die niet aan onze gebruikelijke criteria voldeden, maar wel maatregelen hadden genomen met betrekking tot palmolie-ingrediënten, scoorden 2 punten. Dit waren onder andere: Astonish, Kit & Kin en McBride (Clean n Fresh, Surcare).

Bedrijven die geen informatie verstrekten over palmolie

Diverse bedrijven boden geen informatie over palmolie, maar gebruikten wel ingrediënten die afkomstig konden zijn van palmolie. Hieronder bevonden zich twee nieuwe merken in deze beoordeling die wasbladen produceren: Earth Breeze en Homethings.

Attitude bood geen informatie over palmolie op zijn website. Ecozone bevatte een pictogram voor 'palmolievrij', maar dit stond niet op alle producten. Het laatste rapport van Ineos aan de RSPO was onvolledig en bevatte geen cijfers over het gebruik van palmolie. In het vorige rapport stond dat slechts 16% van de palmolie gecertificeerd was.

Sommige merken maken een breed assortiment van wasmiddelen, terwijl andere slechts één product maken, bijvoorbeeld wasbladen.

Bij enkele van de beter scorende merken hebben we de prijs, de beschikbaarheid van navulmogelijkheden en de hoeveelheid wasbeurten die je ermee kunt doen, naast elkaar gelegd. We hebben de twee tabellen gesplitst: één voor vloeibaar wasmiddel en één voor waspoeder.

*Gebaseerd op de prijs van een container van 5 liter. Aangezien SESI en Sonett niet rechtstreeks verkopen, zijn de prijzen afkomstig van online retailers, dus de prijzen kunnen variëren.

**Als je een abonnement neemt, krijg je nog eens 10% korting.

***Navullingen van 500 ml worden verzonden in karton dat vervolgens moet worden gerecycled.

NB: de prijs per wasbeurt moet als een globale richtlijn worden gebruikt, aangezien er waarschijnlijk verschillen zijn in de manier waarop elk merk het aantal wasbeurten per liter berekent. Het ene merk gaat bijvoorbeeld uit van 5 kg licht bevuilde kleding per wasbeurt, terwijl het andere merk uitgaat van 8 kg zwaar bevuilde kleding. Sommige merken vermelden deze veronderstellingen, andere niet.

Na de vloeibare wasmiddelen zijn nu de waspoeders aan de beurt voor een vergelijking. Bij enkele van de beter scorende merken die waspoeder produceren hebben we de prijs, de beschikbaarheid van navulmogelijkheden en de hoeveelheid wasbeurten die je ermee kunt doen bekeken, en ook of er biologische of niet-biologische varianten zijn.

*Gebaseerd op de grootste beschikbare maat. Aangezien SESI en Sonett niet rechtstreeks verkopen, zijn de prijzen afkomstig van online retailers, dus de prijzen kunnen variëren.

**Als je een abonnement neemt, krijg je nog eens 10% korting.

Raadpleeg altijd de instructies, maar al onze Beste Koop-producten hebben geconcentreerde formules, dus je hebt niet veel nodig. En hoewel het misschien tegenstrijdig klinkt, kan het gebruik van te veel wasmiddel er juist voor zorgen dat een deel ervan niet wordt schoongespoeld, waardoor je kleding vuil blijft.

Wil je meer tips over het verminderen van de impact van je wasbeurten, raadpleeg dan onze beoordeling van wasmachines.

Als je de milieu-impact van je was wilt verminderen, kunnen deze tips je op weg helpen:

• Was zoveel mogelijk op 30°.
• Was minder vaak! Lucht je kleding na het dragen, dan gaat die langer mee. 
• Wacht met wassen tot je een volle wastrommel hebt.
• Droog je wasgoed aan de lijn of op een droogrek, niet in de droogtrommel.
• Probeer je eigen wasmiddel te maken (zie hieronder).

Verschillende van deze tips helpen ook om het vrijkomen van microvezels uit synthetische kleding zoals nylon en polyester te beperken. Dit plastic afval is schadelijk voor waterbronnen en de dieren die in rivieren, meren en oceanen leven.

Onze wasmachinehandleiding bevat meer tips om je wasgoed op een duurzamere manier te wassen. 

Er is een overweldigend aanbod aan wasmiddelen, niet alleen wat betreft het type (poeder, vloeibaar, vellen, pods), maar ook wat betreft de merken. Sommige merken die je in de supermarkt met elkaar vergelijkt of waar je tussen wisselt, kunnen wel eens eigendom zijn van hetzelfde moederbedrijf! 

Hier zie je enkele van de grote merken in wasmiddelen en hun eigenaar - en spoiler alert: ze presteren allemaal slecht in deze beoordeling!

• Procter & Gamble: Ariel, Bold, Daz, Lenor
• Reckitt Benckiser: Vanish, Woolite
• SC Johnson: Ecover, Method
• Unilever: Comfort, Persil, Surf

We belonen bedrijven die de namen en adressen van hun leveranciers openbaar maken. Deze transparantie stelt werknemers in de toeleveringsketen en hun vertegenwoordigers in staat om te zien wie hun producten koopt, waardoor de verantwoordingsplicht voor schendingen van werknemersrechten toeneemt.

Alleen Fill Refill, Greenscents en Miniml scoorden 10 punten (het hoogste cijfer) in de categorie werknemers. Zij maken hun producten in eigen beheer en hebben direct toezicht op en verantwoordelijkheid voor de omstandigheden van de werknemers die hun producten maken. 

Astonish en Faith in Nature maken ook al hun producten in eigen beheer, althans in het VK, maar ze kregen niet helemaal de hoogste score (we kijken naar een aantal factoren in onze categorie ‘werknemers’). Bio-D, SESI en Splosh maken een deel van hun producten in eigen beheer.

Misschien is het tijd om schoonmaakmerken aan dezelfde soort controle te onderwerpen als voedings- en kledingmerken. Als schoonmaakmerken hun leverancierslijsten openbaar maken (wat tot nu toe niet het geval is), maakt dat hun beleid veel transparanter.

Trouwens, sinds de publicatie van onze beoordeling heeft SESI de uitdaging opgepakt en heeft het zijn leveranciers nu op zijn website gepubliceerd. 

Vijf bedrijven kregen de hoogste score in deze categorie, onder andere vanwege een geloofwaardige uiteenzetting over emissiereducties in het verleden en de toekomst. Dit waren Faith in Nature, Fill Refill, Reckitt Benckiser (Vanish, Woolite), SESI en Smol.

Kleine bedrijven beschikken vaak niet over volledige informatie over al hun CO2-impact, maar Faith in Nature rapporteerde zijn emissie-omvang in termen van 1-, 2- en 3-emissies en SESI was bezig met het berekenen van zijn volledige koolstofemissies om een basis te leggen voor zijn reductiedoelstellingen. Fill Refill en Smol bespraken het gebruik van hun producten en hoe deze efficiënt konden worden gebruikt, bijvoorbeeld door wasmiddelen te maken die bij lagere temperaturen kunnen worden gebruikt.

Wanneer kleine bedrijven een CO2-arm product hadden, gaven we hen punten voor emissiereducties in het verleden en de toekomst, aangezien het product ook in de toekomst CO2-besparingen blijft opleveren. Dit was het geval bij merken die navullingen en geconcentreerde producten aanbieden, zoals Miniml en Splosh.

Ineos was het enige bedrijf dat een score van 0 behaalde op het gebied van klimaat, omdat het betrokken was bij de ontwikkeling van nieuwe fossiele brandstoffen.

Merken kregen punten voor hun bedrijfsethos op basis van een aantal criteria, met name: alternatieve organisatiestructuren zoals coöperaties en non-profitorganisaties, en of ze werden beschouwd als een ecologisch of sociaal alternatief, bijvoorbeeld door zich in te zetten voor het verminderen van wegwerpplastic en verpakkingen (bijvoorbeeld door navullingen of bulkopties aan te bieden), door gecertificeerd dierproefvrij te zijn of door een veganistisch bedrijf te zijn. 

De volgende merken werden beschouwd als sociale/ecologische alternatieven:

• Bio-D
• Faith in Nature
• Fill Refill
• Friendly Soap
• Greenscents
• Kit & Kin
• Miniml
• SESI
• Sodasan
• Sonett
• Suma (Ecoleaf)

Daarentegen kregen bedrijven puntenaftrek ten gevolge van buitensporige beloningen voor bestuurders, activiteiten in controversiële sectoren of als ze het doelwit waren van een boycot.

Merken die geen punten scoorden wat betreft bedrijfsethos zijn onder andere:

• Ecozone's eigenaar
• Ineos
• Procter & Gamble
• SC Johnson (eigenaar van Ecover en Method)

Vertaald op 28 februari 2025
Bewerkt op 31 januari 2026

Source data and research for these guides has been licensed from the Ethical Consumer Research Association. Brongegevens en onderzoek voor deze productbeoordelingen zijn gelicentieerd door de Ethical Consumer Research Association.  

Wil jij onderzoek naar Nederlandse bedrijven ondersteunen zodat we die kunnen toevoegen aan onze productbeoordelingen, steun dan ons werk als donateur.