Verf

De verfsector heeft diverse ethische problemen, die variëren van het gebruik van schadelijke stoffen en petrochemische bestanddelen tot dierproeven en afvalproductie. We bespreken enkele van de schadelijkste ingrediënten in emulsie- en glansverven en bekijken verantwoorde alternatieven.

De belangrijkste uitdaging voor de verfindustrie is het uitfaseren van giftige stoffen. Drie mogelijk zeer schadelijke chemische stoffen die verwerkt worden in de meeste verven zijn titaandioxide, methylisothiazolinon en vluchtige organische stoffen (VOS).

Titaandioxide
Naar schatting wordt 28% van alle titaandioxide die wereldwijd wordt gewonnen, gebruikt in verf. De stof wordt gemaakt uit de mineralen rutiel en ilmeniet, die wereldwijd worden gedolven maar vooral in Zuid-Afrika en Australië. Deze mijnbouw vervuilt het grondwater. Ook komen er radioactieve elementen bij vrij, worden bossen gekapt voor de mijnbouw en de benodigde wegen. Dit tast onder andere kwetsbare kustgebieden aan.
Titaandioxide zou gezondheidsproblemen veroorzaken. Het Europees Agentschap voor Chemische Stoffen (ECA) geeft aan dat 'vermoed wordt dat het kanker veroorzaakt bij inademing'. Op basis van de beschikbare wetenschappelijke gegevens vindt de ECA echter dat er onvoldoende bewijs is om titaandioxide als kankerverwekkende stof aan te merken.
Van de verven die we hier beoordelen, zijn slechts enkele producten van AURO en Earthborn vrij van titaandioxide.

Methylisothiazolinon
Methylisothiazolinon (MI) wordt soms in verf gebruikt. Hoewel MI niet als inherent toxisch wordt beschouwd, is het een relatief veelvoorkomend allergeen. Het is mogelijk ook een neurotoxine. In februari 2019 stopten zowel AURO als Farrow & Ball geleidelijk met het gebruik van MI. Andere merken gaven geen informatie over het gebruik van MI in hun producten.

Vluchtige organische stoffen (VOS)
VOS, zoals formaldehyde en benzeen, zijn oplosmiddelen die aan verf worden toegevoegd om deze vloeibaar te houden en snel te laten drogen. De groep omvat natuurlijke stoffen zoals ethanol, maar ook chemische. VOS zijn mengsels van chemicaliën die gemakkelijk verdampen ('ontgassen') en dan in de atmosfeer terecht komen. Onder invloed van zonlicht kunnen VOS reageren met zuurstof of andere bestanddelen in de atmosfeer, waardoor broeikasgassen worden gevormd.
Bepaalde VOS kunnen in de lucht condenseren tot kleine druppeltjes, die mede smog veroorzaken. Ontgassen gaat vaak lang door nadat de verf is opgedroogd, wat leidt tot langdurige en onzichtbare vervuiling. De Wereldgezondheidsorganisatie heeft vastgesteld dat de hoeveelheid VOS die binnenshuis vrijkomen bij het verven wel duizend keer hoger kan zijn dan in de buitenlucht.
VOS zijn niet acuut giftig voor de gezondheid maar ze kunnen op lange termijn negatieve effecten op de gezondheid hebben. Ze veroorzaken vaak hoofdpijn en irritatie aan neus of ogen. Regelmatig en langdurig gebruik van verf met een gemiddeld tot hoog VOS-gehalte kan leiden tot ernstige problemen zoals schade aan de longen. Verven met een hoog VOS-gehalte kunnen bijzonder gevaarlijk zijn voor mensen met ademhalingsproblemen (COPD) en ook voor kinderen en ouderen. In 2010 werd een EU-richtlijn van kracht, die het VOS-gehalte in verf sterk beperkt. In Nederland vind je een richtlijn voor verfproducten bij het Informatiepunt Leefomgeving.

Het VOS-keurmerk is geïntroduceerd door de British Coatings Foundation (BCF), een Britse branchevereniging die de belangen behartigt van de verfindustrie. Het is niet verplicht maar veel bedrijven gebruiken het. Er zijn vijf categorieën:

• minimaal (0 tot 0,3%)
• laag (0,3 tot 8%)
• gemiddeld (8 tot 25%)
• hoog (25 tot 50%)
• zeer hoog (meer dan 50%)

Andere keurmerken zijn Blauer Engel, EMICODE en het EU-Ecolabel.

De overige merken geven geen informatie over het gebruik van VOS. Bedrijven met producten die helemaal geen VOS bevatten of slechts een minimale hoeveelheid en bedrijven die toewerken naar VOS-vrije normen krijgen een hogere score op het gebied van milieu.

De EU dwingt bedrijven om transparanter te zijn over de bestanddelen die ze gebruiken. In 2015 werden verffabrikanten verplicht om een etiketteringssysteem te gebruiken dat de richtlijnen volgt van het GHS, een wereldwijd systeem voor de gevaarclassificatie van bepaalde stoffen. Verdere wetgeving heeft ertoe geleid dat bedrijven verplicht zijn om veiligheidsinformatiebladen (VIB) voor hun producten te verstrekken. Deze zijn meestal beschikbaar op de websites van de merken. We hebben de bedrijven hierop niet beoordeeld.

'Gewone' verf zit vol vinylharsen, synthetische kleurstoffen, petrochemische producten, acryl, formaldehyde, ammoniak en andere mogelijk schadelijke stoffen. 'Ecoverf' is een overkoepelende term voor verschillende soorten 'natuurlijke' verf. Bij ecoverf gaat het meestal om verf gemaakt met klei, krijt en natuurlijke oplosmiddelen zoals sinaasappelolie en terpentijn uit pijnbomen. Natuurlijke plantaardige harsen en oliën, zoals lijnzaad- en koolzaadolie, vervangen de petrochemische stoffen.
Earthborn en Auro gebruiken geen stoffen op basis van petroleum en publiceren allemaal volledige ingrediëntenlijsten. Earthborn draagt bovendien het EU Ecolabel voor zijn verf en vernis voor gebruik binnenshuis. Dit betekent dat het gehalte aan gevaarlijke stoffen en VOS minimaal is.
Andere 'eco'-merken die het vermelden waard zijn, zijn Little Greene Paints (producten gebaseerd op plantaardige oliën) en LIVOS, dat lijnzaadolie en pigmenten uit planten, aarde en mineralen gebruikt. Verf van Lakeland Paints bevat weliswaar geen VOS maar wel petrochemische bestanddelen en synthetische pigmenten.

Dierlijke ingrediënten komen vaak voor in verf. Het meest gebruikt wordt caseïne, afkomstig uit koemelk. Caseïne is een natuurproduct. Het laat verf sneller drogen, bevordert de hechting en gaat kleurverschieten tegen. Sommige verven bevatten ook insectenbestanddelen zoals bijenwas en schellak. Bijenwas beschermt coatings waardoor ze langer meegaan. Schellak beschermt tegen vervuilende stoffen en zorgt dat de verf beter water doorlaat.
Lakeland Paints verklaart dat haar producten volledig vrij zijn van dierlijke ingrediënten, waardoor het punten krijgt voor duurzaamheid en bedrijfsethiek. De meeste producten van Earthborn zijn vegan, behalve de caseïneverf en meubelwas. LIVOS en Auro verkopen ook veel vegan verf. De overige bedrijven geven geen informatie over het gebruik van dierlijke ingrediënten.

Grote verfmerken van bijvoorbeeld Akzo Nobel en PPG Industries lijken relatief vaak ingrediënten te bevatten die op dieren getest zijn. Deze bedrijven en bedrijven die geen dierproevenbeleid hebben scoren slecht op dierenwelzijn. Kleinere bedrijven zoals LIVOS, Earthborn, Lakeland Paints en AURO stellen dat ze dierproefvrije ingrediënten gebruiken.

Mensen kopen vaak meer verf dan ze nodig hebben. Daardoor gaat veel verf verloren. Spoel verf beslist niet door de gootsteen maar breng verfresten naar een inleverpunt voor klein chemisch afval (KCA). Iedere milieustraat heeft zo'n KCA-depot. In dit depot mag alleen 'losse' verf. Lege verfblikken, kwasten met uitgeharde verf, lege terpentineflessen, enzovoort moeten bij het restafval. Via je gemeente of via Milieu Centraal kun je informatie vinden over de dichtstbijzijnde milieustraat.
Helaas wordt heel weinig verf opnieuw gebruikt of teruggebracht in het productieproces.  De meeste verf wordt verkocht in blikken – die in principe recyclebaar zijn – of in plastic emmertjes. Deze zouden ook makkelijk van gerecycled materiaal gemaakt kunnen worden, maar er zijn weinig aanwijzingen dat dit het geval is. Het enige bedrijf dat hierin lijkt te investeren is Crown Paints.

Recyclen van verf in Nederland
in samenwerking met InterCheM produceert Inter-GreeN gerecyclede verfproducten uit herwonnen grondstoffen. Ze maken daarbij gebruik van reststromen uit verfafval en overtollig geworden producten en grondstoffen uit de verfverwerkende industrie. Hun verfproducten voldoen aan dezelfde kwaliteitseisen als nieuwe verf. Doel is om zoveel mogelijk afval opnieuw te gebruiken en te voorkomen dat bruikbare materialen onnodig verloren gaan. Verfgroen streeft naar 100% circulaire en duurzame verf. Om dat te bereiken werkt Verfgroen met het merk Graphenstone, dat verf produceert uit grafeen, kalk en water.

AkzoNobel is de grootste producent van verf en coatings ter wereld. Het is eigenaar van onder andere Flexa, Sikkens, Hammerite, Supralux en International. In 2014 blokkeerde Akzo Nobel collectieve onderhandelingen over lonen, werktijden en beroepsziekten bij een Koreaanse dochteronderneming.

Vertaald op 13 december 2024

Bewerkt door Paul Hulsman op 29 maart 2026

Source data and research for these guides has been licensed from the Ethical Consumer Research Association. Brongegevens en onderzoek voor deze productbeoordelingen zijn gelicentieerd door de Ethical Consumer Research Association.  

Wil jij onderzoek naar Nederlandse bedrijven ondersteunen zodat we die kunnen toevoegen aan onze productbeoordelingen, steun dan ons werk als donateur.