Magnetrons

Magnetrons zijn erg handig om voedsel op te warmen, je kunt er ook mee koken of kant-en-klaarmaaltijden in bereiden. Maar hoe goed zijn ze voor de ethiek en het milieu?

We beoordelen magnetrons, inclusief combimagnetrons die daarnaast zijn uitgerust met conventionele verwarmingsmethoden. Daarbij kijken we naar energiezuinigheid, voornamelijk in vergelijking met andere kookmethodes, en vragen ons af of de potentiële energiebesparingen de productiekosten waard zijn.

We geven ook advies over hoe je je afgedankte magnetron het beste kunt weggooien, we proberen feit en fictie te scheiden als het gaat om gezondheidsrisico's, en we kijken naar de problemen die gepaard gaan met magnetronmaaltijden.

Evenals bij de andere huishoudelijke apparaten die we hebben bekeken, zoals koelkasten/vriezers en wasmachines, scoorden sommige merken vrijwel geen punten (op een schaal van 10).

Net als de meeste elektronische apparaten hebben magnetrons conflictmineralen nodig, zoals tantaal, tin, wolfraam en goud. Verschillende merken in deze beoordeling scoorden laag in de categorie conflictmineralen. Vijf hadden helemaal geen beleid inzake conflictmineralen. Dit zijn:

• Amica (CDA)
• Glen Dimplex (fornuizen)
• Hisense (Gorenje)
• Montpellier

De beste scores voor het beleid inzake conflictmineralen zijn weggelegd voor Samsung, gevolgd door AB Electrolux (AEG, Electrolux, Zanussi) en Sainsbury's (Cookworks).

Conflictmineralen uit de Democratische Republiek Congo en omliggende landen zijn een groot probleem in de elektrotechnische industrie. De winst uit de verkoop ervan wordt vaak gebruikt om oorlogen te financieren en milities te bewapenen. De mijnbouwpraktijken zijn doorgaans ook zeer onverantwoord en dwangarbeid en kinderarbeid zijn een veelvoorkomend probleem.

Acht merken kregen een lagere score op het gebied van 'bedrijfsethiek' vanwege hun banden met wapenhandel en het leger: Beko, Blomberg, Grundig (allemaal eigendom van Koç Holding), Gorenje (eigendom van Hisense), Panasonic, Samsung, Sharp en Siemens. 

• Koç bouwt tanks, gepantserde voertuigen en drones voor het Turkse leger via zijn dochteronderneming Otokar.
• Hisense werd in een rapport van CSET uit 2023 genoemd als een toonaangevende leverancier van AI-defensiesystemen aan het Chinese leger, via zijn dochteronderneming Shenzhen Zhongke Haixin Technology.
• De website van Panasonic Connect bevatte rubrieken als: ‘Hoe robuuste computers militair luchtvaartpersoneel ondersteunen’, ‘Cruciale verbindingen voor oorlogsveteranen’ en ‘Geïntegreerde oplossingen voor militaire voertuigen’.
• Samsung produceert ook mobiele apparaten in een ‘Tactical Edition’, “ontworpen om de manier waarop militairen opereren te helpen transformeren”.
• De witgoedproducten van Sharp op de Europese markten worden geproduceerd door het in Turkije gevestigde Vestel, op basis van een exclusieve licentie. Vestel maakt deel uit van Zorlu Holding, en Lentatek, de defensie-dochteronderneming van Zorlu, produceert ook drones voor het Turkse en Saoedische leger.
• Siemens levert ‘digitale optimalisatiediensten’ aan scheepswerven van de Amerikaanse marine.

Volgens Bosch heeft het Russische leger onderdelen van Bosch gebruikt voor infanterievoertuigen die ingezet worden tegen Oekraïne. Daarop heeft Bosch zijn handelsbetrekkingen met Rusland opgeschort.

Investor AB, dat een belang van 28% heeft in AB Electrolux (AEG, Electrolux, Zanussi), is ook eigenaar van 40% van de aandelen in Saab AB. Saab produceert apparatuur voor grondgevechten, onderzeeërs en luchtgevechtssystemen voor militaire defensie.

De microgolftechnologie die in magnetrons wordt gebruikt, is eigenlijk uitgevonden door het Amerikaanse defensiebedrijf Raytheon, toen zij radarsystemen aan het ontwikkelen waren.

Koken is een terrein waarop het kiezen van de meest zuinige methoden waarschijnlijk geen significante gevolgen heeft voor het totale energieverbruik in een huishouden. In de hele EU beslaat koken gemiddeld slechts ongeveer 6% van het stroomverbruik van huishoudens, terwijl ongeveer 14% gebruikt wordt voor verlichting en elektrische apparaten, 15% voor het verwarmen van water en meer dan 60% voor verwarming.

Hiermee rekening houdend is dit onze conclusie: zelfs als je energie kunt besparen door voor sommige kookprocessen een magnetron te gebruiken, weegt dit niet per se op tegen de energie en grondstoffen die nodig zijn om die magnetron te produceren. Uit een recent onderzoek blijkt dat de energie die nodig is om een magnetron te produceren ongeveer 494 kWh bedraagt – een vijfde van het totale energieverbruik gedurende de levensduur van het apparaat – en dat de productie ook andere milieueffecten heeft.

Sommige magnetrons worden geleverd met een garantie van 10 jaar op onderdelen (meestal alleen als ze bij de fabrikant zijn geregistreerd). Blijkbaar is de levensduur van magnetrons sinds het einde van de jaren negentig gedaald, maar dit is voornamelijk te wijten aan 'snellere productinnovatiecycli', met andere woorden: ze worden vervangen voordat dat nodig is.

Het vergelijken van de energiezuinigheid van magnetrons kan soms lastig zijn. In tegenstelling tot veel andere huishoudelijke apparaten hebben magnetrons namelijk geen verplicht energielabel. Het zou goed zijn als de regelgeving op dit gebied zou worden uitgebreid naar álle apparaten die energie verbruiken.

Om energie te besparen kun je overwegen om een magnetron zonder digitale klok aan te schaffen. Als je magnetron wel zo'n klok heeft, kun je het apparaat tussendoor eventueel uitschakelen als je het niet gebruikt. 

Een combi-magnetron is een apparaat dat zowel een magnetronfunctie als een ovenfunctie bevat. Dit kan een optie zijn als je weinig ruimte hebt en je je oven wilt vervangen. Dit betekent dat je nog steeds kunt profiteren van de energiebesparende voordelen van koken met een magnetron, zonder de extra impact van de productie, het transport en de verwijdering van nog een heel extra apparaat.

Een manier om de levensduur van je magnetron te verlengen, is door hem goed schoon te houden. Etensresten kunnen namelijk roest aan de binnenkant van je magnetron veroorzaken. 

Er zijn ook bepaalde voedingsmiddelen die alleen met de nodige voorzichtigheid in de magnetron mogen worden gezet, zoals dikke tomatensauzen. Die kunnen namelijk luchtbellen vormen die vervolgens uiteen spatten, waardoor de saus in het rond vliegt. Je kunt dan het beste korte intervallen op half vermogen instellen, het mengsel regelmatig omroeren en een losse deksel op de schaal doen. 

Wat ook belangrijk is: gebruik nooit aluminiumfolie of metalen voorwerpen in je magnetron, en ook geen schalen met metalen randjes. Elektromagnetische golven kunnen namelijk vonken veroorzaken die het apparaat kunnen beschadigen. 

Piepschuimbakjes zijn ook uit den boze, want die kunnen smelten waardoor schadelijke chemicaliën vrijkomen.

De manier waarop je een oude magnetron weggooit, kan aanzienlijke gevolgen hebben voor het milieu. 

Als hij kapot is, moet je eerst controleren of hij gerepareerd kan worden, hetzij op basis van de garantie, een elektricien of in een repaircafé. Als hij het nog doet, kun je hem verkopen (bijvoorbeeld via Marktplaats.nl) of weggeven.

Als je je oude magnetron wilt weggooien en tegelijkertijd een nieuwe wilt kopen, kun je je oude apparaat inleveren bij de winkel waar je de nieuwe koopt. De winkel is verplicht je oude apparaat in te nemen. Dat heet de oud-voor-nieuw-regeling. Daarnaast zijn er veel winkels waar je gratis je kleine afgedankte apparaten kunt inleveren zonder dat je er een nieuw apparaat voor terugkoopt. Dat heet de oud-voor-niets-regeling. Deze regel geldt alleen voor particulieren, niet voor bedrijven. Op de website van de overheid vind je hierover meer informatie, klik daarvoor op deze link.

Je kunt je oude apparaat ook gratis inleveren bij een plaatselijke milieustraat (als je daar de mogelijkheid toe hebt) of het laten ophalen door de gemeente, na het maken van een afspraak hiervoor. Wat ook kan is dat je je apparaat naar een kringloopwinkel brengt of het laat het ophalen door een kringloopwinkel, zie bijvoorbeeld 2Switch.nl

De magnetrons zelf zijn niet het enige waarover je moet nadenken. De komst van de magnetron bracht ook de verschijning van magnetronmaaltijden met zich mee, verpakt in plastic bakjes met plastic folie eroverheen. Niet alle gemeenten zamelen deze plastic bakjes in. Waar dat wel gebeurt, maken zwarte plastic bakjes het moeilijk voor sensoren in recyclingfabrieken om de bakjes eruit te pikken tegen de achtergrond van een transportband. Hierdoor wordt een groot deel van de zwarte bakjes per ongeluk vanuit de recyclingfabriek naar de stortplaats gestuurd.

Sommige bedrijven zijn begonnen met het ontwikkelen van ‘composteerbare’ alternatieven voor de plastic magnetronbakjes. Deze zijn zodanig ontworpen dat ze samen met de etensresten kunnen worden gerecycled.

Er bestaat veel tegenstrijdige informatie over het effect van magnetrons en magnetronvoeding op onze gezondheid. Het terugroepen van producten heeft meestal betrekking op defecte onderdelen die brand of elektrische schokken kunnen veroorzaken, vergelijkbaar met de gevaren van andere huishoudelijke apparaten.

Voedingsstoffen en kankerverwekkende stoffen

Enkele onderzoeken wezen uit dat het bereiden van zetmeelrijke etenswaren in de magnetron de vorming van acrylamide, een kankerverwekkende chemische stof, in de hand werkt. Dit gebeurt echter ook bij het bakken en braden van zetmeelrijke voedingsmiddelen. Onderzoeken komen met tegenstrijdige bevindingen over de vraag of magnetrons een een grotere of kleinere risicofactor vormen dan braden. Koken wordt beschouwd als de veiligste methode om zetmeelrijke voedingsmiddelen te bereiden zodat de vorming van hoge concentraties acrylamide wordt voorkomen.

Een vergelijkbare vraag is of magnetrons voedingsstoffen in etenswaren aantasten. Het is waar dat voedsel bij bereiding in een magnetron bepaalde voedingsstoffen verliest. Dit geldt echter ook voor traditionele bereidingswijzen. Het effect varieert overigens per voedingsstof.

Straling

Sommige mensen zijn bang dat het opwarmen van voedsel in de magnetron ertoe kan leiden dat het radioactief wordt, of dat het gebruik van de magnetron je kan blootstellen aan schadelijke straling. Magnetrons geven echter een zwakke vorm van straling af; ze stralen precies genoeg energie uit om de watermoleculen in het voedsel in beweging te brengen. Die beweging zorgt vervolgens voor wrijving, en die produceert op zijn beurt warmte. 

Microgolven zijn een vorm van niet-ioniserende straling. Microgolven zijn niet sterk genoeg om elektronen te verwijderen, en dat is wat nodig is om stoffen of voorwerpen radioactief te maken. Dit betekent ook dat ze niet de energie hebben om cellen te veranderen op de manier zoals krachtigere vormen van straling dat doen. Hoewel langdurige blootstelling aan niet-ioniserende straling schadelijk kan zijn en problemen zoals brandwonden kan veroorzaken, zal het je cellen en DNA niet zodanig aantasten dat ze kankerverwekkend worden. Magnetrons zijn zó ontworpen dat ze de microgolven binnen het apparaat houden, dus overmatige blootstelling zou alleen mogelijk zijn als je in de magnetron zou zitten!

Wat microgolven betreft, is er, evenals bij andere apparaten, wellicht een groter risico op schade door brand of elektrische schokken. Zolang je magnetron niet beschadigd is, is het gebruik ervan veilig genoeg.

Vertaald op 28 februari 2025
Bewerkt op 19 januari 2026

Source data and research for these guides has been licensed from the Ethical Consumer Research Association. Brongegevens en onderzoek voor deze productbeoordelingen zijn gelicentieerd door de Ethical Consumer Research Association.  

Wil jij onderzoek naar Nederlandse bedrijven ondersteunen zodat we die kunnen toevoegen aan onze productbeoordelingen, steun dan ons werk als donateur.