Zonnebrandcrème

Terwijl de rest van de cosmetica-industrie wordt overspoeld met verwarrend en tegenstrijdig advies over producten en hun voordelen, is het onomstotelijk bewezen dat zonnebrandcrème onze huid beschermt tegen verbranding, veroudering en kanker veroorzaakt door de UV-stralen van de zon. Dit betekent dat het kiezen van een duurzame optie bijzonder belangrijk is; hoewel we onze blootstelling aan de zon kunnen beperken met hoeden, paraplu's en kleding, is het moeilijk om de zon helemaal te vermijden als we veel buiten zijn. Maar terwijl de noodzaak van zonnebrandcrème duidelijk is, zijn de bijbehorende duurzaamheids- en gezondheidsproblemen soms onduidelijk.

De meeste zonnebrandcrèmes kunnen worden verdeeld in twee grote categorieën, afhankelijk van de actieve ingrediënten en het 'werkingsmechanisme' dat ze gebruiken: chemische zonnebrandcrèmes en minerale zonnebrandcrèmes.

1. Chemische zonnefilters
Chemische zonnebrandcrèmes bevatten organische verbindingen zoals bijvoorbeeld octolcrylene, oxybenzone of octinoxate, UV-stralen absorberen en deze als infrarode warmte aan de huid afgeven. Vergeleken met minerale zonnefilters verdelen ze zich gemakkelijker over de huid en hoeven ze minder vaak te worden aangebracht; ze zijn ook minder gevoelig voor afspoelen in water of door zweet. Omdat chemische zonnefilters gemakkelijk intrekken in de huid, hebben ze meestal geen zichtbaar witmakend effect.

Aan de andere kant is bekend dat de actieve chemicaliën die ze bevatten allergische reacties kunnen veroorzaken op de gevoelige huid en ook bruine vlekken en verkleuring kunnen veroorzaken door de verhoging van de interne temperatuur van de huid. Er is bezorgdheid over de mogelijke schadelijke effecten van chemische zonnefilters wanneer ze van onze huid afspoelen en in het milieu terechtkomen - vooral over de bedreiging die ze vormen voor koraalriffen, zoals verderop in deze beoordeling wordt besproken.

2. Minerale reflectoren
Zinkoxide en titaniumdioxide zijn natuurlijk voorkomende verbindingen die al duizenden jaren worden gebruikt om de huid tegen zonlicht te beschermen. Ze blijven aan de oppervlakte van de huid en beschermen de huid door UV-stralen af te buigen. Ze zijn zachter voor de gevoelige huid in vergelijking met chemische zonnebrandcrèmes omdat ze geen chemische allergenen bevatten. Omdat ze de warmte vanaf de huid terugkaatsen in plaats van deze te absorberen, is het onwaarschijnlijk dat ze warmte-uitslag, bruine vlekken of andere warmtereacties veroorzaken. Minerale zonnebrandcrèmes werken aan de oppervlakte van de huid, wat betekent dat ze moeilijker intrekken en gemakkelijker afwasbaar zijn. Dit kan ook een zichtbaar wit laagje creëren omdat het licht wordt weerkaatst, tenzij er nanodeeltjes worden gebruikt (zie hieronder).

Niet-giftige zonnefilters
We hebben alle bedrijven beoordeeld op hun beleid ten aanzien van het gebruik van drie schadelijke stoffen die veel voorkomen in cosmetica en persoonlijke verzorgingsproducten: parabenen, ftalaten en triclosan. Bedrijven die zich inzetten om alle drie de stoffen niet te gebruiken of geleidelijk uit te bannen, kregen onze beste beoordeling. Het verbieden van twee van de drie kreeg een middelmatige beoordeling.

Zonnebrandmerken en gifte ingrediënten

Nanodeeltjes: hoe groot is het probleem?
De zinkoxide- en titaniumdioxide-deeltjes die traditioneel in minerale zonnefilters worden gebruikt, worden niet gemakkelijk in de huid gewreven en kunnen een zichtbaar witmakend effect hebben. Dit kan ongewenst zijn voor mensen die willen pronken met een gebronsde huid. Producenten van minerale zonnebrandcrèmes hebben ontdekt dat het probleem kan worden opgelost door deze mineralen op te splitsen in minuscule nanostructuren, die veel gemakkelijker in de huid kunnen worden gewreven.

De ontwikkeling en toepassing van materialen op een schaal van 100 nanometer of minder wordt nanotechnologie genoemd (een nanometer is gelijk aan een miljardste meter of een duizendste van de dikte van een menselijke haar). Nanotechnologie wordt nu op een aantal gebieden toegepast, waaronder geneeskunde, materiaalwetenschappen en elektronica, met mogelijk grote voordelen; een voorbeeld hiervan is het gebruik van grafeen om de efficiëntie van zonnepanelen te verbeteren.

De bezorgdheid over nanotechnologie richt zich vooral op de mogelijke schadelijke effecten op het menselijk lichaam. Er wordt gevreesd dat nanodeeltjes door hun kleine formaat de celmembranen kunnen passeren en zo irritatie en schade aan de lichaamscellen kunnen veroorzaken. Daarnaast is er gerapporteerd dat nanodeeltjes in dieseldampen longschade kunnen veroorzaken en andere plaatsen in het lichaam kunnen bereiken, zoals de lever, het hart of de bloedcellen.

De grootste angst komt misschien wel voort uit het feit dat er nog veel onbekend is over deze technologie. Materialen op nanoschaal gedragen zich niet op dezelfde manier als grotere deeltjes (onder een bepaalde grootte treden zogenaamde kwantumeffecten op, waarbij stoffen zich meer als individuele atomen en moleculen gedragen dan als grotere materialen). Hoewel veel nanodeeltjes in de natuur voorkomen, zijn synthetische stoffen op deze schaal pas zeer recentelijk ontstaan en weten we simpelweg niet hoe ons eigen lichaam en andere natuurlijke organismen ermee zullen omgaan.

Dat gezegd hebbende, suggereert het meeste onderzoek naar nanodeeltjes in zonnefilters dat ze geen nadelige gevolgen hebben voor de gezondheid. Toch kan het gebruik van nanodeeltjes voor sommigen te veel risico's met zich meebrengen voor een klein cosmetisch voordeel. Voor onze beoordelingen hebben we besloten het voorzorgsprincipe toe te passen, vooral omdat er nog zoveel onbekend is over nanotechnologie - bedrijven die zonnebrandcrèmes produceren en geen duidelijk beleid hebben om geen nanodeeltjes te gebruiken, hebben een half punt verloren op de scoretabel in onze categorie Controversiele technologieën.

Niet-nano-zonnebrandcrèmes
De volgende merken produceerden minerale zonnefilters die expliciet niet-nano zinkoxide of titaniumdioxide gebruikten: Shade, Amazinc!, Yaoh, Odylique, Badger, Weleda, Attitude, Tropic Skincare, Organii en Lucy Bee.

Terwijl de relatieve gezondheidsrisico's van nanodeeltjes en organische chemicaliën discutabel zijn, zijn de gevaren van blootstelling aan zonlicht dat niet. Elk jaar worden er in het Verenigd Koninkrijk meer dan 100.000 nieuwe gevallen van huidkanker gediagnosticeerd en blootstelling aan de zon wordt verantwoordelijk geacht voor de overgrote meerderheid van de gevallen. Met dit in gedachten zullen de veiligste zonnebrandcrèmes altijd degene zijn die de beste bescherming bieden tegen de schadelijke UV-stralen van de zon.

Zonnebrandcrèmes gebruiken een aantal verschillende beoordelingssystemen en het kan ingewikkeld zijn om precies te begrijpen welke de beste bescherming biedt. De Sun Protection Factor (SPF)-classificatie werd in 1974 geintroduceerd en staat voor de fractie van de brandende stralen die de huid bereiken (d.w.z. factor 30 = een dertigste). De classificatie heeft echter alleen betrekking op UVB-stralen - het type dat zichtbare zonnebrand veroorzaakt en het enige type waarvan destijds bekend was dat het schadelijk was.

Sindsdien is vastgesteld dat UVA-stralen, die 95% van de UV-straling van de zon uitmaken, ook schadelijk kunnen zijn. Blootstelling aan UVA wordt in verband gebracht met huidkanker op lange termijn, zoals melanoom, en kan ook leiden tot huidveroudering op lange termijn. In tegenstelling tot UVB dringen UVA-stralen door glas en wolken en hun intensiteit blijft het hele jaar door min of meer constant.

Op de etiketten van moderne zonnebrandcrèmes staat daarom zowel een SPF-factor als een tweede indicator voor UVA. Het woord 'UVA' in een cirkel geeft aan dat de UVA-bescherming ten minste een derde is van die van UVB, en dus in overeenstemming met de aanbevelingen van de EU.

Milieuvriendelijke zonnebrandcrème?
Sommige mensen vragen zich af of er wel milieuvriendelijke zonnebrandcrème bestaat, aangezien sommige ingrediënten in bepaalde zonnebrandcrèmes schade kunnen toebrengen aan het zeeleven, zoals koraal.

Bleken op het strand: Is zonnebrandcrème dodelijk voor koraal?
Op 1 januari 2020 werd de eilandnatie Palau in de Stille Oceaan het eerste land dat zonnebrandcrèmes verbiedt vanwege hun impact op het zeeleven, waaronder koraalriffen. De Amerikaanse staat Hawai zal volgen met soortgelijke wetgeving die begin 2021 van kracht wordt. In de afgelopen tien jaar hebben verschillende onderzoeken aangetoond dat bepaalde chemicaliën in zonnebrandcrèmes het bleken van koraal kunnen veroorzaken. Bleken is een fenomeen waarbij koralen de kleurrijke algen die in hun weefsels leven verdrijven als reactie op veranderingen in hun omgeving, waardoor het koraal helemaal wit wordt.

Verbleekte koralen sterven niet onmiddellijk en kunnen zich herstellen, maar ze worden veel kwetsbaarder en vatbaarder voor ziektes en sterven vaak, terwijl gezonde koralen duizenden jaren kunnen overleven. Een stof die met name zorgen baart is oxybenzone (in ingrediëntenlijsten vaak aangeduid als benzofenon-3 of BP-3), dat wordt gebruikt als actief UV-filter in veel chemische zonnefilters. De meeste gepubliceerde onderzoeken op dit gebied hebben zich gericht op oxybenzone. De resultaten tonen aan dat de chemische stof vervorming veroorzaakt in jonge koralen, wat leidt tot verbleking. Dit was te wijten aan het feit dat de chemische stof zich gedroeg als natuurlijke groeihormonen, waardoor de botgroei kunstmatig werd gestimuleerd en, in een macabere kronkel, de koraallarven werden ingekapseld in hun eigen skelet.

Alsof dat nog niet genoeg is, is ook aangetoond dat de hormoonverstorende eigenschappen van oxybenzone de vervrouwelijking van mannelijke vissen veroorzaken, omdat het zich gedraagt als oestrogeen en de groei van eitjes stimuleert. Studies hebben ook gesuggereerd dat er hogere concentraties oxybenzone zijn in kustgebieden waar veel wordt gezwommen, hoewel oxybenzone ook in de oceaan terecht kan komen via afvalwaterstromen, waar door de mens veroorzaakte vervuiling in de oceaan wordt gepompt.

Een andere veelgebruikt chemische UV-filter, octinoxaat, wordt in verband gebracht met soortgelijke problemen, hoewel er minder onderzoek naar lijkt te zijn gedaan dan naar oxybenzone. Het verbod in Hawai verbiedt expliciet dat zonnefilters die oxybenzone en octinoxaat bevatten in de staat worden verkocht. De volgende merken bleken op het moment van schrijven oxybenzone of octinoxaat te bevatten in ten minste enkele van hun zonnebrandproducten (in veel gevallen gold dit niet voor het hele productassortiment van een merk; de meeste hadden ook producten beschikbaar die deze twee chemische stoffen niet bevatten):

• Malibu
• Yaoh
• Bananenboot
• Hawaiiaanse Tropen
• Avon
• L'Oreal (alleen octinoxaat)
• Kiehl's (alleen octinoxaat)
• Shiseido (alleen octinoxaat)

Een gebleekt koraalrif dat vatbaar is voor ziektes en eerder zal vergaan dan een gekleurd koraal.

Inderdaad, troebele wateren. Toch lijkt oxybenzone op basis van het huidige onderzoek het meest onomstotelijk in verband te worden gebracht met koraalschade en is het de meest voor de hand liggende stof om te vermijden als je in de buurt van een rif gaat zwemmen.

Een druppel op een gloeiende plaat?
Hoewel er sterke aanwijzingen zijn dat sommige zonnebrandcrèmes koraal kunnen beschadigen, is het belangrijk om dit in de juiste context te plaatsen. De snelle uitputting van koraalriffen is een van de grootste biodiversiteitscrises waar onze planeet mee te maken heeft. Naar schatting is ongeveer de helft van het koraal in de wereld al verloren gegaan en tegen 2070 kunnen de riffen volledig verdwenen zijn als de schade op dezelfde curve blijft.

Verreweg de grootste oorzaak van de uitputting van koraalriffen is de stijgende watertemperatuur als gevolg van klimaatverandering, waardoor wereldwijd steeds vaker massale sterfte optreedt. Hoewel het dus zeker verstandig is om de zonnebrandcrème te kiezen die het minst schadelijk is, bewijzen we het koraal misschien wel een veel grotere dienst door helemaal niet naar die tropische bestemming te vliegen.

Microplastics in zonnebrandcrème 
Microplastics zijn overal om ons heen; in de lucht, in het water en in onze bodem. Wereldwijd neemt een mens gemiddeld tot vijf gram plastic per week op, wat ongeveer overeenkomt met het gewicht van een creditcard. Van de beoordeelde zonnebrandmiddelenbedrijven bleken de meeste geen of een ontoereikend beleid te hebben. Deze merken hebben een positief beleid om dit probleem aan te pakken: Amazinc!; Alba Botanica, Green People, JASOeN (Hain Celestial); Lavera; Not the Norm (Shade) en Weleda.

Palmolievrije zonnebrandcrème
Palmoliederivaten worden vaak aangetroffen in zonnebrandcrèmes, maar ook in andere en persoonlijke verzorgingsproducten van dezelfde bedrijven. De tabel hieronder laat zien hoe de bedrijven presteerden ten opzichte van onze beoordeling voor palmoliebeleid en -praktijken.

Zonnebrandmerk en palmoliebeoordeling

Veganistische zonnefilters
Net als andere verzorgingsproducten bevatten zonnebrandcrèmes vaak ingrediënten die van dieren afkomstig zijn, zoals keratine en lanoline, maar ook honing en bijenwas. Van de merken die in deze beoordeling zijn beoordeeld, hebben de volgende merken zonnebrandcrèmes geproduceerd die als vegan-vriendelijk op de markt zijn gebracht: Alba Botanica, Attitude, Lucy Bee, Holland & Barrett, Tropic Skincare, Odylique, Organii en Yaoh. Twee bedrijven waren 100% veganistisch in alle producten (dit omvat alleen merken waarvan het uiteindelijke moederbedrijf alleen veganistische producten maakt): Attitude en Yaoh.

Alternatieve verpakking voor zonnebrandcrème
Een misschien meer voor de hand liggende manier waarop zonnebrandmiddelen de oceanen aantasten is via plasticvervuiling. Naar schatting worden 120 miljard verpakkingen per jaar geproduceerd door de mondiale industrie voor persoonlijke verzorging, en een groot deel daarvan bestaat uit niet-recyclebare of slechts gedeeltelijk recyclebare kunststoffen. Zonnebrandcrème is bijzonder moeilijk te verkrijgen zonder een plastic fles of tube, althans van de producten die je in grote drogisterijen vindt. De volgende drie merken boden alternatieven voor de standaard plastic verpakking van hun zonnebrandproducten:

• Green People 'Plantaardige' verpakking gemaakt van suikerriet
• Shade Aluminium blik
• Amazinc Aluminium blik, aluminium fles of kartonnen kuipje

Belastingontwijking
De bedrijven achter de volgende merken kregen onze slechtste beoordeling voor het waarschijnlijke gebruik van belastingontwijkingsstrategieen: Alba Botanica, JASOeN (Hain Celestial); Avon (Natura); Banana Boat; Hawaiian Tropic (Edgewell Personal Care); Boots (Walgreens Boots Alliance); Clarins; Eucerin, Nivea (Beiersdorf); Garnier Ambre Solaire, Kiehl's, Vichy (L'Oreal); Holland & Barrett; Shiseido; Superdrug (CK Hutchison Holdings); Piz Buin (Johnson & Johnson). Een bedrijf kreeg onze gemiddelde beoordeling: Riemann (Orkla). Alle andere kregen onze beste beoordeling.

Vertaald op 28 februari 2025
Bijgewerkt op 10 januari 2026

Source data and research for these guides has been licensed from the Ethical Consumer Research Association. Brongegevens en onderzoek voor deze productbeoordelingen zijn gelicentieerd door de Ethical Consumer Research Association.  

Wil jij onderzoek naar Nederlandse bedrijven ondersteunen zodat we die kunnen toevoegen aan onze productbeoordelingen, steun dan ons werk als donateur.