Deodorant

Deze beoordeling onderzoekt de marktterm 'natuurlijk', discussies over aluminium en giftige chemicaliën, de milieueffecten van spuitbussen en vooruitstrevende bedrijfsvoering m.b.t. verpakkingen en dierproeven. Met bijna 50 merken in de beoordeling en scores variërend van de allerlaagste tot de allerbeste, is er keuze genoeg voor wat je op je oksels smeert. De deodorantmarkt in Nederland heeft multinationals met een miljardenomzet zoals Unilever, Procter & Gamble en Colgate-Palmolive, supermarktketens zoals Nivea, en een groot aantal 'natuurlijke' opties die variëren van multimiljonairsmerken zoals Wild tot ambachtelijke MKBs zoals Ku.tis.

Milieuvriendelijke deodoranten vinden in een groeiende markt
Deodorant beleeft een comeback in de wereld na de pandemie, volgens de Britse marktleider Unilever. Het bedrijf achter bijvoorbeeld Dove, registreerde het afgelopen jaar een stijging van 15% in deodorantverkoop. Terugkerende kantoormedewerkers moesten na het online werken weer wat met de okselgeur. De markt voor meer natuurlijke alternatieven breidt zich uit en er zijn nu te veel 'natuurlijke' deodorantmerken beschikbaar dan we in deze beoordeling kunnen behandelen.

Wat wordt bedoeld met 'natuurlijke' deodorant?
Het woord 'natuurlijk' kan aangename connotaties hebben - denk aan gezond, biologisch, milieuvriendelijk, plantaardig, et cetera, maar wettelijk gezien heeft de term weinig waarde. Er is geen wettelijke definitie voor 'natuurlijk' voor wat betreft cosmetische producten of ingrediënten, dus het fungeert meer als een marketingterm, ingezet door merken om de aandacht van gezondheidsbewuste klanten te trekken.

Dit wil niet zeggen dat natuurlijk gelijk staat aan slecht - alle merken in de bovenste helft van onze tabel presenteren zichzelf als natuurlijk. Ze scoren goed in ons systeem omdat ze in het algemeen de juiste dingen doen op belangrijke gebieden zoals dierproeven, plastic verpakkingen en de inkoop van ingrediënten, niet omdat ze 'natuurlijk' zijn. Meestal raden we lezers biologische producten aan. In sectoren als voedsel of katoen mag biologisch alleen op een etiket staan als het product aan strenge productie-eisen voldoet. Dit is verwarrend genoeg niet het geval is bij cosmetica.

Bestaan er biologische deodoranten?
Net als 'natuurlijk', is de term 'biologisch' niet specifiek gedefinieerd onder de EU cosmetica verordeningen, dus bedrijven hoeven geen onafhankelijke biologische certificering te verkrijgen om de term te gebruiken. We hebben bijvoorbeeld op Google gezocht naar 'biologische deodorant' en de topresultaten waren Fussy, Wild en Natural Deodorant Co, die geen van allen gecertificeerde biologische producten aanbieden.

Dit is echter geen vrijbrief voor onbeperkte greenwashing. Bedrijven zijn nog steeds gebonden aan algemene bepalingen die misleidende claims verbieden, vooral met betrekking tot veiligheid. Bedrijven mogen niet suggereren dat een product veiliger is dan andere cosmetica puur omdat ze claimen 'natuurlijk' of 'biologisch' te zijn. We kunnen echter veilig stellen dat de regelgeving erg vaag is rond beide termen en dat consumenten liever moeten zoeken naar een onafhankelijke certificering.

Natuurlijke en biologische certificeringen
Van de 20 merken met een natuurlijk merk in deze beoordeling bieden alleen Green People, Lavera, Neal's Yard, Odylique en Urtekram deodorantproducten met een biologische certificering en een goede duurzaamheidsbeoordeling. In tegenstelling tot 'natuurlijk' of 'biologisch' moeten producten aan ten minste enkele ingrediëntvereisten voldoen om in aanmerking te komen voor certificering.

Verschillende certificeringsprogramma's hebben variërende vereisten. De meeste biologische certificeringen vereisen dat 95% van de agrarische ingrediënten van een product onder biologische omstandigheden zijn geproduceerd. Over het algemeen verbieden ze ook genetisch gemodificeerde ingrediënten en ingrediënten die op dieren zijn getest, naast nanodeeltjes en giftige chemicaliën zoals parabenen en ftalaten. Salt of the Earth is gecertificeerd door COSMOS Natural, wat aangeeft dat ten minste 95% van de ingrediënten van natuurlijke oorsprong is en niet synthetisch. Dit garandeert echter niet dat ze biologisch zijn geteeld.

Helaas zijn bijna alle ingrediënten die in onze cosmetica zitten ooit op dieren getest. En sommige bedrijven blijven ingrediënten op dieren testen. In de EU is het illegaal om cosmetische producten op dieren te testen (hoewel er nog een maas in de wet is). Cosmeticabedrijven die zeggen dat ze geen dierproeven doen, doen vaak slechts het absolute minimum om aan de wet te voldoen. Het is niet gezegd dat ze andere partijen niet de opdracht geven om dierproeven voor hen te doen!

Voor een beste beoordeling eisen we daarom van bedrijven een vaste sluitingsdatum, waarna hun leveranciers niet meer namens hen ingrediënten op dieren testen. Deodorantmerken die onze beste beoordeling voor dierproeven kregen zijn Avon, Body Shop, Dr Hauschka, Ethique, Faith in Nature, Fussy, Green People, JASÖN, Lavera, Lush, Lucy Bee, Neal's Yard, Odylique, Salt of the Earth, The Natural Deodorant Co, Tropic en Weleda.

De meeste bedrijven met een gemiddelde score, zoals Nuud, Wild en PitRok, hebben een publiek beleid tegen dierproeven voor hun producten, maar we konden geen vaste sluitingsdatum voor ingrediënten vinden. Op de website van Nuud staat bijvoorbeeld: 'Nuud is 100% veganistisch en we doen niet mee aan dierproeven'. Zoals hierboven vermeld, zijn deze uitspraken vrij betekenisloos.

Zijn deodoranten veganistisch?
De basisingrediënten van deodorant zijn vaak veganistisch, zoals je kunt zien in de alinea verderop over zelf deodorant maken. En er zijn veel merken in de scoretabel die ofwel een veganistische deodorant aanbieden of alleen maar veganische producten aanbieden. Dit geldt ook voor grotere merken zoals Bulldog - zoek naar [Vg] achter de naam.

Maar net als bij andere cosmetica en toiletartikelen bevatten sommige deodoranten dierlijke producten zoals bijenwas (in het bijzonder bij vaste balsems) of lanoline. Deodoranten van volledig veganistische bedrijven zijn onder andere: AKT London, Ethique, Faith in Nature, Fussy, Lucy Bee, Nuud, PitRok, Salt of the Earth, The Natural Deodorant Co. en Wild.

Hoe milieuvriendelijk zijn aerosol deodoranten?
Deodoranten zijn er in een aantal verschillende vormen, waaronder sprays, roll-ons, vaste sticks, balsems en kristallen. De drijfgassen die in aerosols worden gebruikt, meestal koolwaterstoffen of samengeperste gassen, laten bij het vrijkomen vluchtige organische stoffen (VOS) vrij in de atmosfeer. Een onderzoek uit 2021 door de Universiteit van York en het National Centre for Atmospheric Science toonde aan dat aerosolproducten voor thuisgebruik nu meer schadelijke VOS uitstoten dan alle voertuigen in het VK. Deze VOS dragen bij aan het ontstaan van smog, die schadelijk is voor de menselijke gezondheid en schade toebrengt aan gewassen en planten.

De gemiddelde volwassene in landen met een hoog inkomen gebruikt 10 spuitbussen per jaar. De uitbreiding van de grote merken naar wereldwijde markten heeft geleid tot de consumptie van maar liefst 25 miljard spuitbussen per jaar. We raden aan om spuitbussen te vermijden en in plaats daarvan waar mogelijk te kiezen voor rollers, balsems of vaste deodoranten. Alle merken in de bovenste helft van onze tabel vermijden spuitbussen.

Gebruiken natuurlijke deodoranten kunstmatige geurstoffen?
Voor wat betreft giftige chemicaliën, verwachtten we dat bedrijven het gebruik van parabenen, formaldehyde en triclosan (allemaal voornamelijk gebruikt als conserverings- en antimicrobiële middelen) en ftalaten (vaak gebruikt in synthetische geuren) expliciet zouden verbieden voor al hun producten, in elk land waar ze actief zijn.

We hebben gekeken naar bedrijfsbrede beperkingen, want hoewel de EU-wetgeving giftige chemicaliën de afgelopen jaren aan banden heeft gelegd, hebben veel van de grotere bedrijven in deze beoordeling dochterondernemingen of opereren ze rechtstreeks in landen waar de regelgeving veel soepeler is. In 2020 stopte Johnson & Johnson bijvoorbeeld met haar op talk gebaseerde babypoeder in de VS en Canada na beschuldigingen van asbestverontreiniging, maar ze bleef hetzelfde product tot 2023 op de wereldwijde markt brengen.

We hebben kleinere bedrijven (met een omzet van <€ 12 miljoen) milder beoordeeld door algemene verklaringen tegen 'kunstmatige conserveringsmiddelen' en 'synthetische geurstoffen' te accepteren. Bedrijven die punten hebben verloren in de categorie Vervuiling & Giftige Stoffen gebruiken deze chemicaliën niet noodzakelijkerwijs - de beoordeling kijkt naar toezeggingen om ze niet te gebruiken, niet naar bewijs van het gebruik ervan.

We zouden echter graag meer transparantie zien over het gebruik van giftige stoffen, ook bij bedrijven die zichzelf als 'natuurlijk' presenteren. De verklaring van Wild bijvoorbeeld dat 'onze basisingrediënten (met uitzondering van de geur) volledig natuurlijk zijn, dus vrij van schadelijke chemicaliën' gaat voorbij aan het feit dat er vaak schadelijke chemicaliën in geuren worden aangetroffen.

Natuurlijke producten van PitRok en Fussy bleken ook enkele synthetische geuren te bevatten, terwijl AKT London verklaarde dat de geur 'natuurlijke essentiële oliën, moleculen en bloemenextracten' bevat. We vonden de vermelding van 'moleculen' een beetje vaag... Natural Deodorant Co, Nuud, Ku.tis en Neal's Yard gebruiken geen synthetische geurstoffen in hun producten. Het is de moeite waard om op te merken dat de aanwezigheid van synthetische stoffen niet noodzakelijk een slechte zaak is, we zouden gewoon graag zien dat bedrijven transparanter zijn over hun ingrediënten.

Hervulbare verpakkingen zijn de belangrijkste innovatie op het gebied van milieuvriendelijke deodoranten die we de afgelopen jaren hebben gezien. Fussy en Wild leiden de Britse markt in dit opzicht. De navullingen van beide bedrijven zijn plasticvrij en composteerbaar en kunnen worden gekocht via flexibele abonnementen of eenmalige aankopen. Wild is via enkele ketens verkrijgbaar en heeft een Nederlandse webwinkel. Fussy Salt of the Earth biedt ook een aantal navulbare producten aan. Deze bedrijven kregen positieve cijfers voor duurzaamheid omdat ze een echt milieuvriendelijk alternatief bieden. Alle bedrijven die de beste beoordeling voor milieurapportage kregen, boden een duurzame verpakkingsoptie aan.

Moeten we aluminium in deodoranten vermijden?
De belangrijkste bindende factor onder natuurlijke deodoranten is dat ze allemaal 'aluminiumvrij' voorop in hun merknaam zetten. Aluminium is het actieve ingrediënt in antitranspiratiemiddelen, het verminderd de transpiratie. Dus strict genomen is de meeste deodorant, die de zweetgeur vermindert of maskeert) aluminiumvrij. Echter, bieden grote merken zoals Dove en Sure (beide van Unilever) producten aan die zowel antitranspiratiemiddel als deodorant zijn.

Aluminium is een soort boeman geworden in de okselwereld. Aluminiumzouten blokkeren de zweetporiën, dus antitranspiratiemiddelen zorgen ervoor dat gebruikers niet meer kunnen zweten - in tegenstelling tot deodoranten, die voorkomen dat zweet gaat ruiken. Sommigen hebben gespeculeerd dat blootstelling aan aluminiumzouten het risico op borstkanker en Alzheimer zou kunnen verhogen, hoewel er geen oorzakelijk verband is aangetoond in wetenschappelijk onderzoek.
Anderen beweren dat zweten nodig is om 'kankerverwekkende gifstoffen' uit het lichaam te verwijderen. Dit is niet waar. Zulke gifstoffen worden verwijderd via urine en ontlasting, niet via zweet. Toch is zweten een natuurlijk lichaamsproces en het is begrijpelijk dat mensen dit niet willen verstoren. Het vermijden van aluminium is waarschijnlijk het beste te benaderen als een persoonlijke voorkeur, niet als een noodzaak voor de gezondheid.

Bij het samenstellen van deze beoordeling hebben we in de hele sector een overvloed aan beweringen opgemerkt die vergelijkbaar zijn met die van Wild. Wild mag dan wel de wettelijke grens overschreden hebben, maar het idee dat aluminium schadelijk is, wordt in de deodorantwereld bijna als veronderstelde kennis beschouwd. Zelfs producten van Unilever en Procter & Gamble pronken met 'zero aluminium' op de zijkant van hun aluminium blikjes.

Als je het zekere voor het onzekere wilt nemen, is het heel eenvoudig om aluminium te vermijden. Maar het is de moeite waard om op te merken dat antitranspiratiemiddelen een cruciale rol spelen voor mensen met medische aandoeningen die overmatig zweten veroorzaken. Als overmatig zweten een probleem is, gebruik dan een antitranspiratiemiddel! Er is momenteel niet genoeg bewijs om het gebruik van aluminium op ethische gronden af te raden.

De meeste deodoranten in de winkels zijn genderspecifiek; mannelijke geuren claimen stoer en gedurfd te zijn, terwijl vrouwelijke geuren worden omschreven als delicaat en bloemig. Deze aanpak versterkt niet alleen de gendernormen, maar beperkt ook de keuzemogelijkheden voor consumenten. Er lijkt een verschuiving gaande en veel merken bieden nu genderneutrale geuren aan naast producten zonder enige geur.

Zijn ethische en natuurlijke deodoranten duurder?
Milieuvriendelijke deodoranten zijn over het algemeen - maar niet noodzakelijkerwijs - duurder dan de gangbare alternatieven. Een navulbare Salt of the Earth roll-on kost € 7,80 terwijl de meeste supermarktroll-ons tussen € 1,20 en 2,40 kosten. Deodorantbalsems hebben hoge initiële kosten (AKT London kost €25,20 Natural Deodorant Co. € 15,54 en Lucy Bee € 15,00), allen zijn ze ontworpen om tot drie maanden mee te gaan. Kristallen deodoranten gaan echter veel langer mee. Salt of the Earth schat dat haar kristallen product 12 maanden meegaat bij 'gemiddeld gebruik', en elk product kost slechts € 7,80. Dit is veel voordeliger dan de meeste producten van de grote bedrijven.

***
Over de merken
Deze scoretabel komt oorspronkelijk uit het Verenigd Koninkrijk, er staan dan ook enkele producten in die in Nederland niet verkrijgbaar zijn. Ook zijn enkele voor de hand liggende Nederlandse merken juist niet opgenomenen. De info bij "wel kopen" geeft je houvast bij merken die niet in deze test staan. Het in Nederland bekende Axe ontbreekt in de lijst maar zou, alleen al omdat het enkel in spray met aerosolen verkrijgbaar is erg laag scoren. Op Vanaf Hier staat een overzicht wat Nederlandse merken deodoranten op duurzaamheid vergelijkt.

De Body Shop
In februari 2024 werd bekendgemaakt dat Aurelius, de private equity investeerders in The Body Shop, de bedrijfsvoering had ingeschakeld, wat waarschijnlijk tot winkelsluitingen en banenverlies zou leiden. Daarom hebben we The Body Shop uit deze beoordeling verwijderd totdat we zeker weten dat het merk zal blijven bestaan, in welke vorm, en of Aurelius na de reorganisatie de eigenaren zullen blijven.

***

Vertaald op 28 februari 2025
Bijgewerkt op 26 januari 2026

Source data and research for these guides has been licensed from the Ethical Consumer Research Association. Brongegevens en onderzoek voor deze productbeoordelingen zijn gelicentieerd door de Ethical Consumer Research Association.  

Wil jij onderzoek naar Nederlandse bedrijven ondersteunen zodat we die kunnen toevoegen aan onze productbeoordelingen, steun dan ons werk als donateur.