Zonnepanelen

Hoewel nog steeds niet de norm, zijn zonnepanelen zeker geen nieuwigheid meer. Door de aanhoudend hoge elektriciteitskosten, de steeds duidelijker wordende gevolgen van de klimaatverandering en regelgeving neemt de installatie van zonnepanelen toe.

Deze gids gaat over op het dak geïnstalleerde, niet-verplaatsbare zonnepanelen voor elektriciteitsopwekking, met beoordelingen voor 19 merken zonnepanelen.

Lees verder voor meer informatie over de CO2-terugverdientijd, de kosten van zonnepanelen en waar ze van gemaakt zijn, en hoe je er het meeste uit kunt halen.

We belichten ook hoe bedrijven scoren op het gebied van klimaatmaatregelen en gebruikte materialen, bespreken de problemen met batterijen en het wijdverbreide risico van dwangarbeid bij de productie van een belangrijk materiaal voor zonnepanelen.

Let op: deze gids gaat niet over zonneboilers (thermische zonne-energie), hoewel we hieraan aan het einde van de gids een klein hoofdstuk hebben gewijd.

Hoeveel kosten zonnepanelen?
Het is moeilijk om de prijs van zonnepanelen te vergelijken, omdat verschillende leveranciers verschillende merken verkopen. Ook vragen verschillende leveranciers prijzen voor hun diensten: bijvoorbeeld installatie, onderhoud en garantie. Als vuistregel geldt: panelen van Chinese bedrijven zijn meestal goedkoper dan van bijvoorbeeld Europese merken (die ook in China worden gemaakt).

Hoewel de prijs van zonnepanelen de afgelopen tien jaar erg is gedaald, zijn ze nog steeds niet betaalbaar voor de gewone man. Huizen zullen tot 2027 profiteren van de salderingsregeling. En je kunt maar één keer btw-vrij inkopen. Het is dus niet mogelijk om zonnepanelen btw-vrij in te kopen en een paar jaar later ook een warmtepomp btw-vrij aan te schaffen.

Zelfs zonder de kosten van de btw hebben niet veel mensen duizenden euro's op de bank staan om zonnepanelen aan te schaffen. Laat staan nog eens duizenden euro's voor een accu (zie later). In Nederland zijn subsidies beschikbaar voor de aanschaf van zonnepanelen.

Is het de moeite waard om tweedehands zonnepanelen te kopen?
Omdat het niet gemakkelijk is om eerlijke en duurzame zonnepanelen nieuw aan te schaffen, kan je overwegen om ze tweedehands te kopen. Het kan zelfs een haalbaar idee zijn: zonnepanelen kunnen na 20 jaar gebruik nog steeds op ongeveer 96% van hun capaciteit werken. Je moet wel voorzichtig zijn, installeren is vakwerk en zonnepanelen worden meestal niet voor niets verwijderd. Stel dus vragen voordat je iets koopt.

Hoe profiteer ik het meest van mijn zonnepanelen?
Als je eenmaal hebt besloten om in zonnepanelen te investeren, ben je waarschijnlijk verzekerd van winst. Het Centre for Alternative Technology schat dat u uw kosten binnen 10-15 jaar terugverdient. Aangezien de panelen minstens 30 jaar meegaan, leveren ze de rest van hun levensduur gratis energie.

Het loont om de overdag opgewekte elektriciteit gelijk te gebruiken. Hoewel dat misschien makkelijker gezegd dan gedaan is, zijn er manieren om dit te doen.

Vooral huishoudelijke apparatuur die verwarmt heeft veel elektriciteit nodig. Denk aan elektrische kooktoestellen, ovens, wasmachines, elektrische boilers, vaatwasmachines. Probeer dit soort apparaten daarom overdag te gebruiken. Dit kan door slimme veranderingen aan te brengen in je dagelijkse routine. Of door een timer te gebruiken.

Hoe scoren fabrikanten van zonnepanelen op het gebied van klimaatmaatregelen?
Hoewel veel bedrijven punten kregen omdat ze zonnepanelen maken en zich dus richten op producten die de overgang naar een koolstofarme economie ondersteunen, deden de meeste niet genoeg om de klimaatimpact van hun productie en activiteiten te verminderen.

Slechts vier bedrijven scoorden meer dan 70 punten (op een totaal van 100) in onze categorie klimaatbeoordeling:

• Canadian Solar
• JA Solar
• Jinko Solar
• LONGi (behaalde de maximale score)

Materiaalgebruik in zonnepanelen.
Afhankelijk van het type worden zonnepanelen gemaakt van verschillende materialen. In deze gids produceren de meeste fabrikanten monokristallijne en/of polykristallijne panelen. Het derde hoofdtype, dunnefilmzonnepanelen, wordt meestal gebruikt in gebouwgeïntegreerde fotovoltaïsche systemen, draagbare apparaten, transport en grootschalige zonneparken.

Omdat bij de productie van zonnepanelen gevaarlijke materialen, grondstofwinning en een hoog waterverbruik komen kijken, hebben we een op maat gemaakte referentie ontwikkeld om alle bedrijven te beoordelen.

Hoewel dunnefilmpanelen het meest vervuilend zijn, worden bij de productie van monokristallijne en polykristallijne panelen ook gevaarlijke materialen gebruikt, zoals sterke zuren en giftige gassen.

Deze stoffen zullen zowel de bodem als het water verontreinigen. Tenzij ze tijdens de productie op de juiste manier worden behandeld én aan het einde van hun levensduur worden gerecycled.Toch bleken slechts acht bedrijven een prioriteitenlijst voor gevaarlijke chemicaliën te hebben

• Canadian Solar
• GB-Sol
• Hyundai
• LONGi
• Panasonic
• REC Solar
• Sharp
• Viessmann.

De productie van silicium vereist veel water. De helft van de bedrijven heeft ten minste enkele maatregelen genomen om het waterverbruik te verminderen:

• GB-Sol
• Hanwha
• JA Solar
• JinkoSolar
• LONGi
• REC Solar
• Sharp
• TCL (Sunpower)
• Trina
• Vikram

GB-Sol zei dat het het gebruik van water in het productieproces volledig heeft geëlimineerd door panelen voornamelijk met de hand in kleinere batches te produceren, in plaats van in een grote, geautomatiseerde fabriek met bulkwasprocessen.

Over het algemeen scoorde Sharp het hoogst op het gebied van maatregelen om de milieu-impact van gevaarlijke stoffen en silicium te verminderen, gevolgd door drie andere bedrijven die 60 punten scoorden: GB-Sol, LONGi en REC Solar.

Belastinggedrag van zonnepaneelbedrijven.
Slechts vier bedrijven scoorden het maximum aantal punten voor onze belastinggedragbeoordeling:

• Aira
• GB-Sol
• UKSol
• Yingli.

Vikram scoorde 60 punten omdat het één dochteronderneming had in het belastingparadijs Singapore, waarvan de activiteiten onduidelijk waren en daarom een zeker risico op belastingontwijking vormden.

Twee merken scoorden slechts 20 punten (Hanwha en Sharp) en alle andere scoorden niets in onze belastingbeoordeling.

Boycot van Israël
Het Zuid-Koreaanse bedrijf Hyundai is momenteel in opspraak vanwege het uitgebreide gebruik van Hyundai-bulldozers door de Israëlische autoriteiten bij de sloop van Palestijnse huizen.

In een rapport van Amnesty uit 2025 staat: “Op basis van foto's en video's ... zijn 59 huizen, bedrijven en andere gebouwen van Palestijnse eigenaren geïdentificeerd die tussen september 2019 en februari 2025 zijn gesloopt met machines van het Zuid-Koreaanse conglomeraat. Deze sloopwerkzaamheden hebben geleid tot de gedwongen verplaatsing van ongeveer 250 Palestijnen en hebben het levensonderhoud van honderden anderen geschaad.”

Rechten van werknemers
GB-Sol was het enige bedrijf dat de volledige score behaalde op het gebied van werknemersrechten, omdat het een klein bedrijf was dat zelf produceerde en ook een relatief uitgebreid beleid had op het gebied van de toeleveringsketen.

De op één na hoogste score na GB-Sol was die van UKSol, dat 40 (van de 100) punten scoorde omdat het een klein bedrijf was met langdurige relaties met leveranciers en basisarbeidsnormen.

Veel bedrijven verloren punten vanwege kritiek op hun blootstelling aan dwangarbeid in de Oeigoerse regio van China.

Afbeelding: Oeigoerse arbeiders breken handmatig silicium in Xinjiang, China. (C) Kokodala News via Weixin.

Het is niet mogelijk om rechtstreeks te horen van Oeigoeren die gedwongen worden om in de zonne-energie te werken. In plaats daarvan horen we van een vrouw wier familie naar ‘heropvoedingskampen’ is gebracht, waar velen worden gedwongen om te werken.

Rahima Mahmut is een Oeigoerse activiste die in het Verenigd Koninkrijk het voortouw heeft genomen in een campagne om de Oeigoerse zaak onder de aandacht van het publiek en de politiek te brengen. Ze leidt de organisatie Stop Uyghur Genocide.

"Ik heb mijn land in 2000 verlaten. Na 23 jaar in ballingschap kon ik niet terugkeren. Geen van mijn broers en zussen kon een paspoort krijgen om mij te komen bezoeken. Sinds oktober 2016 nam geen van mijn broers en zussen mijn telefoontjes meer aan. Ik had negen broers en zussen achtergelaten.

Uiteindelijk, in januari 2017, na herhaaldelijk bellen naar mijn oudste broer, die als een vader voor me is, nam hij de telefoon op. Normaal gesproken begroeten we elkaar in mijn familie met ‘as salaam alaikum’, omdat mijn vader een zeer religieus man is. Maar mijn broer nam de telefoon op met ‘wei’. Dat is de Chinese manier om de telefoon op te nemen, wat ‘hallo’ betekent. Ik had gehoord dat ‘as salaam alaikum’ verboden was. Ik geloofde het niet, ik dacht dat dat niet kon. Ik was verbaasd toen mijn broer dat zei.

"Ik vroeg hem: ‘Waarom neemt niemand mijn telefoontjes aan?’ En hij zei: ‘Ze hebben juist gehandeld’. Zachtjes, met een trillende stem, zei hij: ‘Laten we het aan God overlaten’ en hing op. Dat was de laatste keer dat ik iemand van mijn familie heb gesproken. Ik was volledig afgesneden. Ik weet dat als ik actief contact zoek met iemand, ik die persoon in gevaar breng."

Bovenstaande tekst is een parafrase van een YouTube-interview met Middle East Eye. Je kunt de hele video bekijken op YouTube. 

Zonne-energie opslaan in batterijen
Het is belangrijk om ook batterijen te bespreken.  Ze worden steeds populairder voor het opslaan van zonne-energie, maar hun productie gaat gepaard met ernstige milieuschade en schendingen van de mensenrechten.

Bovendien zijn batterijen duur en niet nodig als je de energie terug kunt verkopen aan het elektriciteitsnet of zelf consumeert. Hieronder bekijken we enkele van de belangrijkste problematische materialen die worden gebruikt in batterijen voor energie-opslag.

Lithium
Lithium-ionbatterijen zijn momenteel het populairste type voor de opslag van zonne-energie.

De winning van lithium kan zeer schadelijk zijn voor het milieu. Het vervuilt waterbronnen, onttrekt water aan de landbouw, produceert enorme hoeveelheden afval, verbruikt veel elektriciteit en verhoogt de CO2-uitstoot door de vernietiging van vegetatie in mijnbouwgebieden. Naarmate de vraag toeneemt, zullen er hopelijk innovaties worden doorgevoerd om de schade te beperken.

De grootste lithiumproducerende landen ter wereld zijn Australië, China, Chili en Argentinië. Sommige analisten voorspellen dat, als batterijvermogen olie zou vervangen, Zuid-Amerika het “nieuwe Midden-Oosten” zou worden.

Zeldzame aardmetalen
Een ander probleem met lithium-ionbatterijen is de winning van de 
zeldzame aardmetalen die ze bevatten, zoals grafiet, nikkel en kobalt. De ertsen van deze mineralen worden doorgaans gewonnen in Centraal-Afrika, waar de regelgeving ter bescherming van de rechten van werknemers zwak is. Het zuiden van de Democratische Republiek Congo zit bovenop naar schatting 3,4 miljoen ton kobalt, bijna de helft van de bekende voorraad wereldwijd.

Hoewel conflictmineralen zoals die worden gebruikt in mobiele telefoons zijn opgenomen in Amerikaanse en Europese regelgeving, geldt dat niet voor kobalt. Uit onderzoek is gebleken dat er ernstige milieu- en sociale gevolgen zijn in ambachtelijke mijnen, waar tot wel een vijfde van de kobaltproductie plaatsvindt. Werknemers rapporteren zaken als lange werktijden, gebrek aan beschermende kleding en kinderarbeid.

Batterijen recyclen
Naar verwachting zal er in 2030 wereldwijd minstens 11 miljoen ton aan gebruikte lithium-ionbatterijen zijn verzameld. Het recyclen van zonnebatterijen is van cruciaal belang omdat ze zeer giftige materialen bevatten, maar het is onduidelijk hoeveel er daadwerkelijk worden gerecycled. Gelukkig groeit de markt voor het recyclen van lithiumbatterijen.

Alternatieven voor energieopslag in batterijen
Wetenschappers onderzoeken verschillende alternatieven om goedkopere, milieuvriendelijkere energieopslag te vinden. Denk bijvoorbeeld aan batterijen gemaakt van zout, glas of zelfs zeewater en hennep! Er verschijnen al steeds meer prototypes van natrium-ionbatterijen. 

Hoe zit het met zonneboilers?

Volgens de Energy Savings Trust is warm water goed voor ongeveer 11% van de gemiddelde energierekening. Zonneboilers worden ook wel thermische zonne-energie genoemd. Ze hebben geen fel zonlicht nodig om te functioneren en kunnen ook op bewolkte dagen water verwarmen. Zelfs in Nederland.

Het werkt doordat de zon een vloeistof in buizen of panelen op je dak verwarmt. Deze vloeistof wordt via leidingen naar een warmwaterboiler geleid. Terwijl de hete vloeistof door deze leidingen stroomt, verwarmt deze het water in de boiler. Wat kanttekeningen:

• Aangezien een dergelijk systeem alleen tapwater verwarmt, is er  een andere energiebron nodig voor ruimteverwarming.
• En hoewel je in de zomermaanden het grootste deel of zelfs al je tapwater kan produceren, zal er met name in de winter,  ook een extra energiebron voor tapwater moeten zijn.
• Als je een zonneboiler installeert, kun je het beste je leidingen en watertank isoleren om het systeem efficiënter te maken. 

De markt voor pure thermische zonne-energie is gekrompen sinds fotovoltaïsche zonnepanelen goedkoper en populairder zijn geworden en veel bedrijven in thermische zonne-energie zijn gestopt met handelen. Wel is er een opkomende markt voor gecombineerde panelen met thermische en photovoltaïsche energie: zogenaamde PVT panelen.

Niet alle subsidies voor energie-efficiëntie zijn beschikbaar voor zonneboilers of PVT, dus controleer dit eerst.

Meer informatie over zonneboilers: 

• Centre for Alternative Technology
• Energy saving Trust
• Milieucentraal 

Aanvullend onderzoek voor de beoordeling door Shanta Bhavnani

Source data and research for these guides has been licensed from the Ethical Consumer Research Association. Brongegevens en onderzoek voor deze productbeoordelingen zijn gelicentieerd door de Ethical Consumer Research Association.  

Wil jij onderzoek naar Nederlandse bedrijven ondersteunen zodat we die kunnen toevoegen aan onze productbeoordelingen, steun dan ons werk als donateur.